Eenzaamheid: je alleen voelen, ook al ben je omringd door mensen

Je zit op een verjaardag, tussen mensen die je kent, en toch voelt het alsof er een ruit tussen jou en de rest staat. Je lacht op de juiste momenten, maar vanbinnen is er een afstand die niemand lijkt op te merken. Voor veel mensen begint eenzaamheid precies zo: niet met een leeg huis, maar met een gevoel dat maar niet weg wil, zelfs te midden van gezelschap.

Eenzaamheid heeft weinig te maken met hoeveel mensen er in je leven zijn en veel met hoe verbonden je je met hen voelt. Diegene die dagelijks collega's spreekt, in een gezin woont of een druk sociaal leven heeft, kan zich net zo eenzaam voelen als iemand die alleen woont. Dat maakt het gevoel soms extra verwarrend, en lastig om aan anderen uit te leggen.

Wat er precies achter het gevoel van eenzaamheid zit

Eenzaamheid ontstaat wanneer er een verschil is tussen de sociale verbinding die je wilt en de verbinding die je daadwerkelijk ervaart. Dat verschil kan gaan over het aantal contacten dat je hebt, maar minstens zo vaak over de diepte ervan.

Deze indeling in sociale eenzaamheid, het gemis van een breder netwerk om op terug te vallen, en emotionele eenzaamheid, het gemis van één hechte en vertrouwde band, gaat terug op onderzoek van psycholoog Robert Weiss uit de jaren zeventig en ligt ook ten grondslag aan de meetschaal die het CBS gebruikt om eenzaamheid in Nederland in kaart te brengen. Je kunt beide vormen tegelijk ervaren, of vooral de één, en dat kan per levensfase verschillen.

Signalen die kunnen wijzen op eenzaamheid

Er is geen eenduidig signaal waaraan je eenzaamheid herkent. Vaak is het een optelsom van kleinere dingen die je in eerste instantie ergens anders aan wijt.

Je voelt je op afstand, zelfs in gezelschap

Je kunt midden in een gesprek zitten en toch het gevoel hebben dat niemand echt doorheeft wat er in je omgaat. Sommige mensen beschrijven dit als toekijken vanaf een afstandje, terwijl ze fysiek gewoon aanwezig zijn.

Vermoeidheid die niet overgaat door rust

Sociale situaties kunnen meer energie kosten wanneer je je daarbinnen niet echt gezien voelt. Dat kan resulteren in een vermoeidheid die blijft hangen, ook na een nacht goed slapen.

Het gevoel dat niemand je echt kent

Je kunt tegelijkertijd veel contacten hebben en het gevoel hebben dat niemand jouw volledige verhaal kent. Dat gevoel kan zich uiten in het idee dat contact oppervlakkig blijft, hoe vaak je elkaar ook ziet.

Concreet: cijfers van het CBS laten zien dat ook jongvolwassenen tussen de 15 en 25 jaar relatief vaak te maken hebben met eenzaamheid, naast mensen die alleen wonen (14,2 procent sterk eenzaam in 2024) en mensen in eenoudergezinnen (18,2 procent). Eenzaamheid is dus niet alleen een thema voor oudere volwassenen.

De invloed van aanhoudende eenzaamheid op je dagelijks leven

Aanhoudende eenzaamheid kan een streep zetten door dingen die vroeger vanzelfsprekend voelden, zoals zin hebben om naar een verjaardag te gaan of contact te zoeken met een oude vriend. Mogelijk trek je je juist terug op momenten dat contact het meest zou kunnen helpen, omdat afwijzing als een groter risico voelt.

Dat patroon kan zichzelf versterken: hoe meer je je terugtrekt, hoe kleiner je sociale wereld wordt, en hoe eenzamer je je vervolgens kunt voelen. Dat is geen persoonlijk falen, maar een patroon waar mogelijk iets aan te doen is.

Kleine stappen die kunnen helpen bij eenzaamheid

Zoek klein en laagdrempelig contact

In plaats van meteen te mikken op een hechte vriendschap, kan het helpen om te starten met iets kleins: een praatje met een buur, een terugkerende activiteit, of vaker "ja" zeggen tegen een uitnodiging.

Benoem het gevoel, ook al voelt dat ongemakkelijk

Eenzaamheid uitspreken tegen iemand kan spannend voelen, juist omdat het gevoel al met schaamte gepaard kan gaan. Toch kan het benoemen ervan een eerste stap zijn om het gemis kleiner te maken.

Praat erover voordat het zwaarder wordt

Veel mensen wachten tot het gevoel bijna ondraaglijk is voordat ze er iets over zeggen. Een gesprek met een therapeut kan al eerder een plek zijn om te onderzoeken wat er precies mist en wat daarin zou kunnen helpen.

Wat online therapie wel en niet kan bieden bij eenzaamheid

Online therapie kan een plek zijn om te onderzoeken waar het gevoel van eenzaamheid vandaan komt en om samen met een ervaren en gekwalificeerde therapeut te kijken welke stappen bij jou passen. Het is geen vervanging voor sociaal contact zelf, maar kan wel helpen om de drempel daarnaartoe te verlagen en patronen te doorbreken die eenzaamheid in stand kunnen houden.

Hoe ondersteuning via BetterHelp eruitziet

Over eenzaamheid praten voelt voor veel mensen makkelijker zonder wachtkamer. Online therapie via BetterHelp kan daarvoor een toegankelijke vorm zijn:

• Bericht je therapeut ook tussen de sessies
• 1 live sessie per week
• Wisselen van therapeut wanneer je maar wilt
• Pauzeer of annuleer je abonnement op elk moment

De kosten van online therapie via BetterHelp variëren van €45 tot €80 per week en is gebaseerd op je locatie, persoonlijke voorkeuren en de beschikbaarheid van therapeuten. Je kunt ten alle tijden je abonnement pauzeren of opzeggen.

Wat onderzoek zegt over online therapie en eenzaamheid

Onderzoek dat rechtstreeks naar online therapie bij eenzaamheid kijkt, is er nog weinig. Wel is er bredere psychologische onderzoek naar wat kan helpen tegen eenzaamheid: een systematische review en meta-analyse van Hickin en collega's, gepubliceerd in Clinical Psychology Review (2021), vond dat psychologische interventies eenzaamheid gemiddeld significant konden verminderen ten opzichte van een controlegroep, met een klein tot gemiddeld effect, waarbij cognitieve gedragstherapie de meest onderzochte vorm was. Daarnaast wijst een meta-analyse van Carlbring en collega's, gepubliceerd in Cognitive Behaviour Therapy (2018), erop dat begeleide online cognitieve gedragstherapie en therapie op locatie doorgaans vergelijkbare resultaten kunnen opleveren voor verschillende psychische klachten. Samen geven deze onderzoeken een aanwijzing dat het werken aan eenzaamheid met psychologische ondersteuning, ook in een onlinevorm, voor veel mensen een haalbare optie kan zijn.

Hoe het traject van online therapie bij BetterHelp eruitziet, staat op de pagina over online therapie.