Kan lichttherapie helpen bij seizoensgebonden depressie en winterdepressie?

Lichttherapie is een vorm van therapie waarin gebruik wordt gemaakt van licht van verschillende golflengten. Het is dus artificieel daglicht dat de aanmaak van bepaalde stoffen in ons lichaam activeert en als behandeling staat voor de aanmaak van serotonine en afremmen van de aanmaak van melatonine via serotonine. In de dermatologie wordt lichttherapie gebruikt om verschillende, meestal chronische huidziekten te behandelen. Het kan plaatselijk worden toegepast, maar ook op het hele lichaam. Maar ook bij een winterdepressie is lichttherapie als behandeling geschikt is als klachten optreden, en door de blootstelling aan fel licht kunnen de klachten verdwijnen.

Wat is lichttherapie

Lichttherapie staat voor een niet-invasieve behandelmethode waarbij men met belichting via een soort lichtbak die een helder licht uitstraalt, vanzelf wordt blootgesteld aan kunstlicht. De lichtintensiteit is vergelijkbaar met daglicht drie kwartier na zonsopgang. Dit licht stimuleert de aanmaak van serotonine, een stof die helpt om ons circadiaans ritme te regelen — het natuurlijke 24-uursritme van slapen en waken. Overdag zorgt serotonine ervoor dat we ons wakker en alert voelen, terwijl het ’s avonds wordt omgezet in melatonine, het hormoon dat onze slaap bevordert. Met deze behandeling wordt de biologische klok gereguleerd, en dit heeft gunstige effecten op verschillende aandoeningen, gaande van huidproblemen tot depressieve symptomen.

Welke aandoeningen kunnen worden behandeld met lichttherapie?

Naargelang de aandoening kan lichttherapie ontstekingen verminderen, verlichting geven bij jeuk en de huid herstellen. Onderstaand bekijken we enkele van de vaakst voorkomende aandoeningen die met lichttherapie worden behandeld en hoe lichttherapie verlichting kan bieden.

Psoriasisbehandeling verlichting van jeuk en ontsteking

Psoriasis is een chronische aandoening waardoor huidcellen in het lichaam te snel groeien. De huidcellen worden niet afgestoten, maar hopen zich op aan het huidoppervlak en vormen plekken of verhogingen van ruwe huid. Bij psoriasis kunnen branderigheid, jeuk en steken optreden. De oorzaak van psoriasis is een overactief immuunsysteem dat ontstekingen en een kortere groeicyclus van de huidcellen veroorzaakt. Plekken ontstaan meestal op de ellebogen, de knieën, de rug, het gezicht, de handpalmen, de voeten en de hoofdhuid

Lichttherapie voor atopisch eczeem, verlichting van ontstekingen

De aandoening atopisch eczeem is een veel voorkomende, niet-besmettelijke, chronische ontstekingsziekte van de huid. Wanneer iemand aan atopisch eczeem lijdt, heeft diegene er een erfelijke aanleg voor. De kans is groot dat er mensen in je naaste familie zijn die er ook aan lijden.

Vitiligobehandeling helpt pigmentherstel

Vitiligo is een pigmentstoornis en treedt op wanneer de pigment producerende cellen afsterven of stoppen met het produceren van melanine, het pigment dat de huid, het haar en de ogen kleurt. Hierdoor wordt de aangetaste huid lichter of witter.

Verlichting van jeuk en huidirritaties Lichen planus

Lichen planus is een chronische, jeukerige ontstekingsziekte van de huid en slijmvliezen. De aandoening komt vooral voor aan de binnenkant van polsen, enkels, onderrug en nek. Er verschijnen verharde, platte, paars/rode bultjes die erg kunnen jeuken.

Lichttherapie bij algemene jeuk

Lichttherapie kan een optie zijn voor mensen met aanhoudende symptomen van jeuk zonder duidelijke oorzaak. Het heeft een verzachtend effect op de huid en helpt ontstekingen en irritatie te verminderen.

Behandeling van overgevoeligheid voor UV-stralen

In geval van zonneallergie reageert de huid overgevoelig op zonlicht. Lichttherapie kan soms worden gebruikt als een vorm van “huidtraining” om de huid stapsgewijs minder gevoelig te maken voor UV-straling, wat de symptomen kan verlichten.

Wie komt in aanmerking voor lichttherapie? 

Voor mensen die klachten hebben die voortkomen uit een gebrek aan zonlicht, kan lichttherapie geschikt zijn. Het wordt aangeraden eerst te overleggen met je huisarts of deze therapie iets voor jou is. De arts beoordeelt je klachten en gezondheidstoestand, zal een lichamelijk onderzoek uitvoeren om andere oorzaken van je klachten uit te sluiten, en een bloedonderzoek doen om je vitaminen en mineralen in kaart te brengen.

Eventueel zal de arts je na deze onderzoeken doorsturen naar een gespecialiseerde polikliniek dermatologie, waar een verpleegkundige een intakegesprek zal doen. Onderwerpen zoals je stemming, slaappatroon, energieniveau, medicatie-anamnese, medische anamnese en andere aandoeningen worden besproken. Op basis van deze gegevens zal een behandeling worden opgesteld. Behandelingen kunnen verschillen in duur, intensiteit van het licht en frequentie.

Lichttherapie behandeling staat vooral hoog aangeschreven bij mensen die slaapproblemen hebben, een winterdepressie of last hebben van oververmoeidheid. De behandeling is niet geschikt voor mensen met ernstige oogziekten, mensen met epilepsie of mensen met een bipolaire stoornis. Mogelijke complicaties bij lichttherapie kunnen misselijkheid, hoofdpijn, geïrriteerde ogen, duizeligheid en een gevoelige huid zijn. In meer extreme gevallen kan lichttherapie (hypo)manie of netvliesproblemen uitlokken. Vandaar is het belangrijk de therapie te volgen onder begeleiding van een arts of in een polikliniek.

Voorbereiding en praktische uitvoering 

Het intakegesprek is de start van de grondige voorbereiding voor een veilig en effectief gebruik van lichttherapie. Een belangrijk onderdeel is de medicatie-anamnese, die in kaart moet worden gebracht, omdat medicijngebruik en zalven stoffen kunnen bevatten die de gevoeligheid voor licht verhogen. Medicijnen die onze huid gevoelig kunnen maken in combinatie met lichttherapie zijn antibiotica, antidepressiva, ontstekingsremmers, hormoonpreparaten en anticonceptiepillen. Ook zalven of gezichtscrèmes die derivaten van vitamine A, retinol, corticosteroïden of etherische oliën bevatten, maken onze huid gevoelig voor belichting. Vandaag zijn deze crèmes erg populair, dus is het steeds goed om na te gaan bij de apotheek of dermatoloog of jouw crèmes geschikt zijn voor lichttherapie. De apotheker kan dan nagaan of er mogelijk lichtgevoelige stoffen in de zalven of verzorgingscrèmes zitten.

De arts of verpleegkundige moet de lamp precies afstellen naargelang de noden van de patiënt. Men moet de sterkte bepalen; bij lichttherapie wordt dat uitgedrukt in lux. Een lichttherapielamp wordt meestal ingesteld tussen de 2.500 en 10.000 lux. De afstand moet worden bepaald; die is meestal rond de 30–50 cm van de patiënt. De duur varieert meestal van 20 tot 45 minuten per dag. In de meeste gevallen zal de therapie worden toegepast in de ochtend, omdat dit de beste invloed heeft op het circadiaanse ritme en de vermoeidheid tegengaat.

Werkt lichttherapie voor winterdepressie

Het daglicht is in de herfst en winter zwakker. Het licht is ook korter en de zon komt later op. Bij een depressie in de winter is de stof in de hersenen die zorgt voor de slaapproductie (melatonine) in de war. Het tekort aan licht zorgt ervoor dat het lichaam geen melatonine aanmaakt. Hierdoor is de persoon overdag slaperig en moe. Ze voelen zich melancholisch en lichttherapie voorkomt dat het lichaam te veel melatonine aanmaakt, waardoor de symptomen verdwijnen. De lichttherapie wordt uitgevoerd met een intens wit licht van ongeveer 10.000 lux. Dit licht bevat geen ultraviolette straling. Het is daarom niet schadelijk voor de huid. Dit licht is vergelijkbaar met daglicht drie kwartier na zonsopgang.

Mogelijke bijwerkingen en voorzorgsmaatregelen

Na het nemen van vele voorzorgsmaatregelen en het grondig nagaan van de medische en medicinale anamnese kan het toch nog voorkomen dat er bijwerkingen optreden bij lichttherapie. Desalniettemin wordt lichttherapie als een erg veilige behandeling beschouwd.

Zoals eerder gezegd mogen mensen met een bipolaire stoornis, ernstige oogaandoeningen en epilepsie niet blootgesteld worden aan lichttherapie. Mensen met een bipolaire stoornis zouden een (hypo)manie kunnen krijgen, slaapstoornissen ontwikkelen, euforisch of net heel prikkelbaar zijn; zij kunnen enkel lichttherapie doen onder begeleiding van een psychiater. Bij mensen met epilepsie, vooral bij mensen met lichtgevoelige epilepsie, kan lichttherapie een epileptische aanval uitlokken. Zij kunnen enkel lichttherapie volgen onder begeleiding van een neuroloog. Tot slot kunnen mensen met ernstige oogaandoeningen last krijgen van geïrriteerde ogen of versnelde beschadigingen aan de cornea. Zij kunnen enkel lichttherapie krijgen onder leiding van een oogarts, met de nodige voorzichtigheid.

Maar ook mensen zonder aandoeningen kunnen bijwerkingen krijgen: zo kan de huid gevoelig worden, en kunnen misselijkheid, hoofdpijn, een vervelende verbrandingsreactie, duizeligheid of vermoeidheid optreden tijdens of juist na de sessies. Meestal zijn deze symptomen slechts tijdelijk, zodra ons lichaam zich heeft aangepast aan de nieuwe lichtprikkels.

Wat zijn de bijwerkingen van lichttherapie

Een vaak voorkomende acute bijwerking is uiteraard zonnebrand. Als er een relatief hoge dosis wordt toegediend, kan de huid verbranden. Dit is herkenbaar aan roodheid, pijn, zwelling en warmte. Andere korte termijn bijwerkingen bestaan uit een tijdelijke verergering van de huidaandoening, een jeukende en droge huid.

Patiënten bij wie lichttherapie regelmatig wordt toegepast, lopen het risico om later vroegtijdige symptomen van huidveroudering te ontwikkelen, zoals rimpels, een droge huid, pigmentvlekken en verwijde bloedvaatjes. 

Lichttherapie tegen depressie

Lichttherapie is een techniek die kan helpen bij de behandeling van depressie. Weet wel dat een lichttherapielamp - in tegenstelling tot zonlicht - geen vitamine D aanmaakt. Een tekort aan vitamine D kan ook somberheid en depressie veroorzaken, ga dus elke dag naar buiten voor wat frisse lucht.

Voor lichttherapie hoef je niet direct naar een behandelend arts. Je gebruikt gewoon een daglichtlamp thuis, waar en wanneer het uitkomt voor een week lichttherapie. Aan de ontbijttafel bijvoorbeeld, om je te helpen bij het opstaan, of tijdens het werken aan je bureau.

De duur van het gebruik hangt af van de afstand tot de lamp: op 20 centimeter afstand is een half uur voldoende, op 70 centimeter afstand laat je de lamp twee uur branden. Gebruik de lamp bij voorkeur 's ochtends voor het beste resultaat.

Lichttherapie in combinatie met andere behandelingen

Als jij met slaapstoornissen of een depressie naar de huisarts gaat, zal de arts je vaak aanraden een paar veranderingen aan te brengen in je levensstijl, voeding en eventueel je dagstructuur. Maar daarnaast kan de huisarts je ook doorverwijzen naar een psychiater die lichttherapie kan combineren met psychotherapie, cognitieve gedragstherapie, slaaptherapie of chronotherapie, psycho-educatie, leefstijladvies en medicatie. Voor welke combinatie er precies gekozen zal worden, hangt af van de ernst en de aard van de klachten.

Naast een goede begeleiding van een arts, therapeut of psychiater is het onderhouden van sociale contacten ook heel belangrijk voor het herstel. De combinatie van lichttherapie met klassieke therapie en een goed sociaal netwerk verhoogt de kansen op herstel aanzienlijk.

Mag men naast de lichttherapie ook nog in de zon

Zonlicht kan een positief effect hebben op diverse huidaandoeningen, waaronder psoriasis en eczeem. Om deze aandoeningen te behandelen, wordt daarom een therapie gebruikt die als het ware de zon imiteert. Vanaf het eerste tot het laatste moment van de zonlicht behandeling,  mag je niet zonnebaden of de zonnebank gebruiken. De zonnebank, die UVA-lampen, geeft meestal niet voldoende verbetering bij huidaandoeningen. Wel is er sprake van versnelde huidveroudering en een verhoogd risico op huidkanker. Daarom raden we je af om de zonnebank te gebruiken in de periodes dat je geen lichttherapie hebt. 

Ontdek de positieve effecten van lichttherapie

Consulteer hier

Tips om het meeste uit lichttherapie te halen

Er is heel wat dat je kan doen om vanzelf meer uit je lichttherapie-sessies te halen en je welzijn te verbeteren. We geven enkele tips:

1. Krijg inzicht in je klachten via psycho-educatie: als je bijvoorbeeld beter inzicht krijgt in waar je depressie ongeveer vandaan komt, zoals een gebrek aan licht of hormonale aanmaak in de hersenen, dan is het makkelijker te begrijpen wat er precies aan het gebeuren is.

2. Herken je triggers en vroegtijdige signalen, dan weet je beter wanneer je het rustiger aan moet doen of het anders moet aanpakken.

3. Leer over circadiaanse ritmes, licht en de invloed op het menselijk lichaam; dit bevordert je slaap. Zo is het belangrijk eerst blootgesteld te worden aan zonlicht vóór blauw licht van bijvoorbeeld een smartphone, computer of tablet.

4. Spreek over je klachten met vrienden en familie; je sociale contacten zijn heel belangrijk bij je herstel. Ze kunnen ook begrip en steun bieden, zodat klachten verminderen of verdwijnen.

5. Leer praktische strategieën om beter tot rust te komen of beter om te gaan met stress. 

6. Bouw een sterke dagelijkse routine op; probeer ook elke dag van de week ongeveer op hetzelfde uur op te staan en op hetzelfde uur te gaan slapen.

7. Plan je lichttherapiesessie in de ochtend, tussen 6:30 en 9:00; op dat moment is onze biologische klok het meest gevoelig voor licht.

8. Laat je voor je lichttherapie begeleiden door een arts, therapeut of psychiater.

9. Let op je huidverzorging en huidgevoeligheid.

Online therapie

Bij een online therapiesessie kan de behandelend therapeut lichttherapie als mogelijke aanvulling op de behandeling van depressieve klachten bespreken. Met name bij seizoensgebonden depressies (winterdepressies) is lichttherapie een veelgebruikte en bewezen effectieve methode. De therapeut kan uitleggen hoe lichttherapie werkt, hoe het moet worden toegepast en wat er van de behandeling mag worden verwacht.

Daarnaast kan een online therapeut helpen om lichttherapie te integreren in een breder behandelingsplan. Dit kan inhouden dat de behandeling wordt gecombineerd met andere behandelingen, zoals het aanpassen van de dagelijkse routine, de lichaamsbeweging en het bevorderen van een gezonde levensstijl.