Artikelen over persoonlijkheidsstoornissen

Welke 10 persoonlijkheidsstoornissen zijn er?

• Antisociale-;
• Borderline persoonlijkheidsstoornis;
• Narcistische-;
• Histrionische-;
• Zelfdestructieve-;
• Obsessieve-compulsieve-;
• Verhinderende-;
• Afhankelijke-;
• Schizoïde-;
• En een schizotypische persoonlijkheidsstoornis.

Naast de 10 veel voorkomende persoonlijkheidsstoornissen, kunnen er ook gevallen zijn waarin iemand symptomen vertoont die niet precies passen bij de criteria van de klassieke stoornissen. Dit kan worden gediagnosticeerd als een gespecificeerde persoonlijkheidsstoornis.

Hoe en of waaraan herken je iemand met een persoonlijkheidsstoornis, zoals een borderline persoonlijkheidsstoornis?

Iemand met een persoonlijkheidsstoornis vertoont vaak langdurige en hardnekkige patronen van gedachten, gevoelens en gedragingen die afwijken van de verwachtingen binnen hun cultuur. Deze patronen kunnen aanzienlijke psychische problemen veroorzaken in hun dagelijks leven, zoals in sociale, werk- of andere belangrijke situaties. Hier zijn enkele tekenen waaraan je psychische stoornissen kunt herkennen:

• Intense emoties;
• Problemen met sociale relaties;
• Onrealistische gedachten of overtuigingen;
• Gedragen die anderen kwetsen;
• Een negatief zelfbeeld.
  
  

Welke 3 clusters persoonlijkheidsstoornissen zijn er volgens de DSM?

Volgens de DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) worden persoonlijkheidsstoornissen verdeeld in drie clusters, op basis van vergelijkbare kenmerken. Deze clusters zijn:

• Cluster A (Excentrieke of vreemde stoornissen): Bevat stoornissen zoals paranoïde persoonlijkheidsstoornis, schizotypische persoonlijkheidsstoornis en schizoïde persoonlijkheidsstoornis, met excentriek gedrag.
• Cluster B (Dramatische, emotionele of impulsieve stoornissen): Bevat stoornissen zoals borderline-, antisociale-, histrionische- en narcistische persoonlijkheidsstoornissen.
• Cluster C Persoonlijkheidsstoornissen (Angstige of vreesachtige stoornissen): Bevat stoornissen zoals vermijdende persoonlijkheidsstoornis, afhankelijkheidsstoornis en obsessief-compulsieve persoonlijkheidsstoornis.
  
  

[H2] Hoe ontstaan persoonlijkheidsstoornissen?

Persoonlijkheidsstoornissen ontstaan vaak door een combinatie van genetische, omgevings- en psychologische factoren. Hoewel de precieze oorzaak niet altijd duidelijk is, spelen verschillende elementen een rol. Erfelijke aanleg kan een belangrijke factor zijn; sommige persoonlijkheidsstoornissen komen vaker voor in bepaalde families, wat suggereert dat erfelijkheid een invloed kan hebben.

Daarnaast kunnen omgevingsfactoren een algemene criteria zijn, zoals een moeilijke of onveilige opvoeding, bijdragen aan het ontstaan van een persoonlijkheidsstoornis. Traumatische ervaringen, verwaarlozing of misbruik in de vroege jeugd kunnen het gedrag en de emotionele ontwikkeling beïnvloeden.

Psychologische factoren, zoals het ontbreken van emotionele steun of een negatieve hechting, kunnen destructieve denk- en gedragspatronen veroorzaken. Ook hersenstructuren en de werking van neurotransmitters spelen een rol; afwijkingen hierin kunnen invloed hebben op hoe iemand emoties verwerkt en zich sociaal gedraagt.

[H3] Is een persoonlijkheidsstoornis te genezen?

Een persoonlijkheidsstoornis is niet altijd volledig te genezen, maar met de juiste behandeling kunnen mensen met een persoonlijkheidsstoornis wel leren om hun symptomen te beheersen en beter functioneren in het dagelijks leven te bereiken.

Behandeling bestaat vaak uit psychotherapie, zoals cognitieve gedragstherapie of dialectische gedragstherapie, die helpt bij het veranderen van destructieve denkpatronen en gedragingen.

In sommige gevallen kunnen medicijnen worden voorgeschreven om bijkomende symptomen, zoals angst of depressie, te verlichten.

[H3] Kun je op latere leeftijd een persoonlijkheidsstoornis ontwikkelen?

Een persoonlijkheidsstoornis ontwikkelt zich meestal in de adolescentie of vroege volwassenheid, wanneer de persoonlijkheid zich verder vormt. Het is minder gebruikelijk dat iemand op latere leeftijd voor het eerst een persoonlijkheidsstoornis ontwikkelt. 

Echter, sommige mensen kunnen later in het leven symptomen van een persoonlijkheidsstoornis beginnen te vertonen, vooral als er sprake is van ingrijpende levensgebeurtenissen of stressvolle situaties. 

Dit kan bijvoorbeeld leiden tot verergering van bestaande persoonlijkheidskenmerken of het ontstaan van nieuwe gedragingen die overeenkomen met de symptomen van een stoornis, bijvoorbeeld met betrekking tot sociale contacten. Het is belangrijk om te weten dat persoonlijkheidsstoornissen vaak diep geworteld zijn in iemands karakter en moeilijk te veranderen zijn.

[H2] Hoe kom je van een persoonlijkheidsstoornis af, bij bijvoorbeeld een antisociale persoonlijkheidsstoornis?

Het behandelen van een psychische aandoening kan uitdagend zijn, maar het kan mogelijk zijn om vooruitgang te boeken, zonder negatieve gevolgen. De behandeling is vaak gericht op het verbeteren van zelfinzicht, het ontwikkelen van gezondere copingmechanismen en het aanpassen van destructieve denk- en gedragspatronen.

[H2] Welke drie kenmerken horen bij een vermijdende persoonlijkheidsstoornis?

Drie kenmerken die vaak geassocieerd worden met een vermijdende persoonlijkheidsstoornis zijn:

1. Overmatige angst voor kritiek of afwijzing: Personen met deze stoornis vermijden vaak sociale situaties uit angst voor negatieve beoordeling of afwijzing, zelfs als de situatie geen reden voor angstig gedrag biedt.
2. Laag zelfbeeld: Ze hebben vaak een negatief zelfbeeld en twijfelen aan hun eigen waarde, wat hen verder terughoudend maakt in het aangaan van nieuwe relaties of uitdagingen in combinatie met interpersoonlijk functioneren.
3. Beperkte sociale interacties: Door angst voor afwijzing of vernedering vermijden ze intieme of sociale contacten, wat leidt tot isolement, ondanks de wens om verbinding te maken.

[H3] Kun je twee persoonlijkheidsstoornissen hebben?

Ja, het is mogelijk om verschillende persoonlijkheidsstoornissen tegelijk te hebben, het kan ook in combinatie met een andere psychische stoornis. Comorbiditeit komt vaak voor bij persoonlijkheidsstoornissen en kan de behandeling complexer maken, omdat de symptomen van verschillende stoornissen elkaar kunnen beïnvloeden, zoals met een lichamelijke aandoening.

[H3] Kun je over een persoonlijkheidsstoornis heen groeien, zoals een narcistische persoonlijkheidsstoornis?

In sommige gevallen kunnen mensen met een persoonlijkheidsstoornis, zoals een andere gespecificeerde persoonlijkheidsstoornis, leren omgaan met hun symptomen en hun gedrag verbeteren naarmate ze ouder worden.

Dit betekent niet altijd dat de stoornis volledig verdwijnt, maar het is mogelijk om te leren omgaan met de symptomen door therapie en zelfontwikkeling. Vooral als iemand het grillig gedrag onder controle krijgt, kan er sprake zijn van aanzienlijke verbetering in hun functioneren en relaties.

Hoewel het mogelijk is om vooruitgang te boeken met therapie en zelfhulp, is het moeilijk om volledig over een persoonlijkheidsstoornis heen te groeien. Sommige mensen met een gespecificeerde persoonlijkheidsstoornis kunnen na behandeling een significante verbetering ervaren, terwijl anderen het moeilijker kunnen hebben om vooruitgang te boeken.

Medisch beoordeeld door Zakaria Hammouda, LCP