Bedekt narcisme vs openlijk narcisme: het verschil begrijpen van narcistische gedragingen

Stel je een toneelstuk voor. Het ene personage staat in het volle licht, flamboyant en zelfverzekerd, genietend van het applaus van het publiek. Dit is de ster van de show, iemand die niet bang is om alle aandacht op te eisen. Maar achter de schermen, in de schaduw van de coulissen, staat een ander personage. Deze lijkt bescheiden, misschien zelfs kwetsbaar, maar trekt aan de touwtjes zonder dat iemand het doorheeft. Beide spelen een rol, beide zoeken controle - maar op totaal verschillende manieren.

Zo werkt het ook met narcisme. Openlijk narcisme is luid en duidelijk: het draait om bewondering en dominantie. Bedekt narcisme daarentegen is subtieler, vaak vermomd als bescheidenheid of gevoeligheid. Maar wat drijft deze twee vormen van narcisme? En hoe kun je ze herkennen in je eigen leven of relaties?

Narcissus in de Griekse mythologie: narcisme, bedekt narcisme en narcistische trekken

Narcissus was de mooiste jongen uit het Griekse tijdperk. Hij was zo knap dat iedereen op hem verliefd werd, maar hij voelde zich tot niemand aangetrokken. Narcissus bracht graag zijn tijd door in de natuur en al jagend op wilde dieren.

De nimf Echo werd net als vele anderen verliefd op Narcissus, maar hij voelde niets voor haar. Geen aandacht krijgen van Narcissus maakte de nimf Echo zo intens verdrietig dat ze stierf van verdriet. Narcissus voelde zich hierdoor ontzettend waardeloos. Alle andere nimfen waren zo kwaad op Narcissus dat ze de hulp van Aphrodite, de liefdesgodin, inriepen om hem te straffen.

Op een dag wilde Narcissus drinken uit een vijver en zag hij zijn eigen spiegelbeeld; hij werd verliefd. Hij probeerde de jongen te kussen en aan te raken, maar steeds verdween de jongen in het rimpelende water. En zo bleef Narcissus dagen aan het water zitten, verlangend naar zijn eigen spiegelbeeld, tot hij uiteindelijk door ontbering stierf. Aphrodite veranderde na zijn dood in een felgele bloem, de narcis.

Mensen die alleen met hun eigen schoonheid en grootheid bezig zijn, werden later door psychiater Sigmund Freud ‘narcisten’ genoemd.

Wat is narcisme, bedekt narcisme en is narcistische manipulatie?

Iemand met een narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS) of openlijk narcisme, kennen we als iemand met een opgeblazen gevoel van zelfwaarde, iemand die steeds nood heeft aan bevestiging en weinig tot geen empathie heeft.

Iemand met bedekte of verborgen narcistische trekken heeft minder uitgesproken narcistische eigenschappen. In tegenstelling tot een persoon met openlijk narcistische kenmerken kan iemand met verborgen narcistische trekken introvert, onzeker of verlegen zijn. Kenmerken die zij delen met mensen met uitgesproken narcistische neigingen zijn (in meer of mindere mate) een behoefte aan bevestiging, controle en manipulatie. Vaak komt het net wat subtieler tot uiting doordat ze zich regelmatig in een slachtofferrol begeven, passief-agressief gedrag vertonen of mensen in hun omgeving een schuldgevoel aanpraten om aandacht te krijgen. Hoewel hun gedrag kan verschillen van dat van personen met openlijk narcistische trekken, blijft de focus op eigen behoeften en erkenning vaak een centraal aspect.

Verschillende soorten narcisten

Grandioos narcisme

Een persoon met grandioze narcistische trekken lijkt het meest op iemand met openlijke narcistische neigingen. Denk maar aan graag in de belangstelling staan, nood aan aandacht, dominant zijn, een grandioos gevoel van eigenwaarde en zich superieur voelen ten opzichte van anderen. 

Een stille narcist

Een persoon met stille narcistische trekken vertoont meer overeenkomsten met iemand met verborgen narcistische neigingen. Zij zijn eerder jaloers, gevoelig voor kritiek en komen regelmatig in een slachtofferrol terecht. Ze gaan ietswat subtieler op zoek naar aandacht en waardering.

Een kwetsbare narcist

Een persoon met kwetsbare narcistische trekken schommelt vaak tussen gevoelens van superioriteit en minderwaardigheid. Deze persoon kan een laag zelfbeeld hebben en kan moeite hebben met het verwerken van kritiek of afwijzing.

Gezond narcisme

Mensen met gezond narcisme zijn trots op hun prestaties, de perceptie van hun zelfbeeld komt overeen met de werkelijkheid. Ze hebben iets wat narcistische trekjes en voelen zich regelmatig bovengemiddeld.

Seksueel narcisme

Iemand met seksuele narcistische trekjes kan in seksuele relaties sterk gericht zijn op hun eigen behoefte en op zoek zijn naar bevestiging en erkenning. Hierdoor kunnen ze meer bezig zijn met hun eigen prestaties en minder aandacht voor de beleving van de ander. Het gedrag kan mogelijk als dominant worden ervaren.

Somatisch narcisme

Het leven van een somatische narcist draait voor een belangrijk deel om hoe ze eruitzien. Ze voelen zich mooier dan de gemiddelde mens en willen daarvoor bewonderd worden. Ze bekritiseren anderen vaak op hun uiterlijk.

Intellectueel narcisme

Deze heb je vast al tegengekomen, mensen die constant moeten tonen dat ze veel weten, opscheppen over hun talenkennis, moeilijke woorden gebruiken, kunst,... ze zijn gespecialiseerd op alle mogelijke vlakken. Soms zijn ze ook echt slim, maar zij kunnen ervan genieten hun superioriteit naar anderen toe te tonen.

Kwaadaardig narcisme

Een persoon met kwaadaardige narcistische trekken kan manipulatief gedrag vertonen en moeite hebben met empathie. Soms kan dit samengaan met agressief of intimiderend gedrag.

Online therapie bij narcisme en bedekt narcisme en narcistische relaties

Voor wie het slachtoffer is van een verborgen narcistische persoonlijkheid kan online therapie erg nuttig zijn. Een therapeut kan je gespreksstrategieën aanleren, helpen om duidelijke grenzen te stellen en je weer grip laten krijgen op je eigen welzijn en emotionele gezondheid.

Online therapie kan effectief en toegankelijk zijn, bovendien kan het gevolgd worden vanuit het comfort van je eigen woonkamer