Kunnen mensen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis gevaarlijk gedrag vertonen?
Stel je een porseleinen vaas voor, prachtig versierd en glanzend in het licht. Van buiten lijkt het perfect, maar stel je voor dat er binnenin scheuren zitten die je niet kunt zien. Hoe langer je ernaar kijkt, hoe meer je begint te twijfelen aan de stevigheid ervan.
Zo kan het ook voelen om in de buurt te zijn van iemand met een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Hun charme en zelfverzekerdheid kunnen indrukwekkend zijn, maar wat schuilt er onder dat glanzende oppervlak? Kunnen die verborgen scheuren leiden tot gedrag dat gevaarlijk is voor anderen en wat maakt sommige mensen met deze stoornis zo moeilijk te doorgronden?
Wat is een narcistische persoonlijkheidsstoornis
De laatste jaren horen we de term narcisme steeds vaker. Mensen gebruiken de term vlotjes, daarom is het belangrijk te benadrukken dat er een onderscheid is tussen narcistische trekken en een narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS). Door de hedendaagse cultuur rondom de term narcisme zijn er dan ook veel misvattingen ontstaan. Daarom hanteren psychologen steeds vaker de term pathologisch narcisme.
Een persoon met narcistische trekken of een narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS) kan een opgeblazen gevoel van zelfwaarde hebben, moeite hebben met empathie en een sterke behoefte aan bevestiging vertonen.
Symptomen van narcisme
Volgens de DSM-5 (Diagnostisch en Statistisch Handboek van Psychische Stoornissen, 5e editie) moet iemand aan minstens vijf van de onderstaande criteria voldoen om gediagnosticeerd te worden met een narcistische persoonlijkheidsstoornis.
- Groot gevoel van eigenwaarde: ze voelen zich belangrijker dan andere mensen, waardoor ze hun behoeften boven die van anderen stellen.
- Obsessieve fantasieën over succes, macht, schoonheid en perfecte liefde: ze kunnen zich focussen op het bereiken van de hoogste standaarden van succes, macht, schoonheid en de ideale liefde in de overtuiging dat ze dat verdienen en zullen bereiken.
- Ze zijn zo speciaal dat ze alleen door anderen die even speciaal zijn begrepen kunnen worden: soms kunnen ze weigeren tijd door te brengen met mensen die ze niet bijzonder vinden.
- Steeds behoefte aan bewondering: zonder deze constante bevestiging komt het gevoel van hun onzekerheid naar boven.
- Exploiteert anderen: ze deinzen er niet voor terug om te liegen, manipuleren en bedriegen om iets gedaan te krijgen van mensen.
- Weinig tot geen empathie: ze kunnen zich amper inleven in de gevoelens van anderen, alles draait om henzelf.
- Jaloers zijn en geloven dat anderen jaloers zijn op hun: ze voelen veel afgunst als anderen succesvoller zijn en zijn zo vol van zichzelf dat ze geloven dat iedereen jaloers is op hun succes.
- Arrogant en verwaand gedrag: vaak gedragen ze zich arrogant omdat ze denken dat ze belangrijker zijn dan de rest.
Narcistische persoonlijkheidsstoornis bij mannen en vrouwen
Op relationeel, sociaal en emotioneel vlak uiten mannen en vrouwen een met narcistische persoonlijkheidsstoornis zich niet helemaal op dezelfde manier
Mannen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis zijn vaker dominant, stoer, gericht op succes en autoriteit. En soms hebben ze moeite met emotieregulatie waardoor ze eventueel opvliegend en agressief kunnen zijn. In relaties kunnen ze neigen naar controle en afstandelijkheid, waarbij empathie en emotionele wederkerigheid soms beperkt zijn.
Vrouwen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis kunnen zich anders uiten dan mannen, bijvoorbeeld door subtiele vormen van manipulatie, passief-agressief gedrag of het zoeken van bevestiging via slachtofferrollen. In relaties kan dit zich uiten in emotionele druk of afhankelijkheidsdynamieken.
Een narcistische persoonlijkheidsstoornis en een psychopathische persoonlijkheidsstoornis
Mensen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis en een psychopathische persoonlijkheidsstoornis kunnen beide moeite hebben met empathie en in sommige situaties manipulatief gedrag vertonen. De manier waarop dit tot uiting komt, verschilt echter per individu en per stoornis.
Het verschil is dat iemand met narcistische trekken geniet van aandacht en graag in het middelpunt van de belangstelling staat, terwijl iemand met een psychopathische persoonlijkheidsstoornis eerder antisociaal gedrag vertoont.
Mensen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis hebben vaak nood aan bewondering, een persoon met een psychopathische persoonlijkheidsstoornis heeft weinig tot geen schuldbesef.
Iemand met psychopathische trekken is roekeloos en kent geen vrees, terwijl iemand met narcistische trekjes zich eerder belangrijk voelt en daardoor risico’s probeert te vermijden
Hoe ontstaat narcisme: aangeboren of aangeleerd
Of narcisme aangeleerd of aangeboren is, blijft voor discussie zorgen.
Aanwijzingen dat narcisme aangeboren is
Op hersenscans zien we dat de hersenen van een pathologische narcist anders functioneren, meer bepaald de functies ter hoogte van de prefrontale cortex (impulscontrole) en de amygdala (emotieregulatie).
Slecht ontwikkeld vermogen tot empathisch denken.
Aanwijzingen dat narcisme aangeleerd is
Uit een onderzoek van ontwikkelingspsycholoog Eddie Brummelman blijkt dat een narcistische persoonlijkheidsstoornis ontstaat als kinderen overgewaardeerd worden door hun ouders. Daarnaast concludeert hij dat niet alleen het overwaarderen van een kind, maar ook erfelijke aanleg en het karakter van het kind invloed hebben op de ontwikkeling van narcisme. Het idee achter de theorie is dat kinderen zichzelf gaan zien zoals hun ouders hun zagen en daardoor gaan ze zichzelf overwaarderen.
Andere studies tonen dan weer aan dat narcistische kenmerken ontstaan bij kinderen die ondergewaardeerd worden. Narcistische trekjes zouden dan ontstaan uit een laag zelfbeeld en als een soort verdedigingsmechanisme.
Vandaag is er een groeiende bezorgdheid over het gebruik van sociale media en het ontstaan van narcistische trekken, alhoewel deze informatie niet eenduidig is.
Kan een narcist gevaarlijk zijn: ontmasker een narcist
Niet iedereen met narcistische trekken of een narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS) vertoont fysiek gewelddadig gedrag. Sommigen kunnen relationele uitdagingen ervaren of manipulatief gedrag vertonen in bepaalde situaties. Als iemand met een dergelijke persoonlijkheidsstoornis zich tekortgedaan voelt, kunnen er mogelijk spanningen ontstaan binnen relaties, in extreme gevallen kan de persoon met NPS stalken, gaslighten, fysiek en mentaal aanvallen. Doordat ze moeite hebben met empathie kunnen ze verbijsterd zijn als je ze confronteert met hun eigen gedrag.
Als jij of een geliefde mishandeling ervaart, neem dan contact op met Veilig Thuis via 0800-2000. Hulp is 24/7 beschikbaar.
Therapie
Cognitieve gedragstherapie (CGT):
Via CGT leren personen met narcisme wat hun gedrag doet met hun naasten en hun eigen leven. De therapie helpt hen inzicht te krijgen in hunzelf, hun misvormde overtuigingen identificeren, ongepast gedrag onder controle te houden en om te gaan met kritiek.
Schema-therapie
Bij schematherapie gaat men op zoek naar de oorzaak van de narcistische persoonlijkheid. De persoonlijkheidsstoornis kan mogelijk ontstaan door een gebrek aan bevestiging in de jeugd of door een overbevestiging. Daarna gaat men werken aan het opbouwen van een realistisch zelfbeeld.
Dialectische gedragstherapie (DGT)
Bij DGT gaat men zich richten op het onder controle houden van impulsen en emoties, men leert nieuwe sociale vaardigheden aan en focust op zelfacceptatie.
Online therapie
Het is mogelijk om cognitieve gedragstherapie, schema-therapie en dialectische gedragstherapie online te volgen. Ook als je slachtoffer bent van iemand met narcistische trekken, kan een therapeut je helpen.
Conclusie
Een narcistische persoonlijkheidsstoornis is erg complex, persoonlijke aandacht en bevestiging zijn hierbij erg belangrijk. Niet iedereen met narcistische trekken of een narcistische persoonlijkheidsstoornis vertoont destructief gedrag, maar sommigen kunnen interpersoonlijke problemen ervaren die schadelijk kunnen zijn voor henzelf en anderen. Slachtoffers kunnen verstrengeld raken in deze toxische dynamieken en psychisch uitgeput raken.
Er bestaan doeltreffende therapieën voor mensen met een NPS, cognitieve gedragstherapie, schema-therapie en dialectische gedragstherapie zijn hier voorbeelden van.
Het vroegtijdig herkennen van narcistisch gedrag en het stellen van duidelijke grenzen is cruciaal om jezelf te beschermen.
Welke 10 persoonlijkheidsstoornissen zijn er?
De 10 persoonlijkheidsstoornissen zijn:
- Schizotypische persoonlijkheidsstoornis
- Schizoïde persoonlijkheidsstoornis
- Paranoïde persoonlijkheidsstoornis
- Borderline persoonlijkheidsstoornis
- Antisociale persoonlijkheidsstoornis
- Theatrale persoonlijkheidsstoornis
- Narcistische persoonlijkheidsstoornis
- Ontwijkende persoonlijkheidsstoornis
- Afhankelijke persoonlijkheidsstoornis
- Obsessief compulsieve persoonlijkheidsstoornis
Hoe noem je iemand die alleen met zichzelf bezig is?
Mensen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis of narcistische kenmerken voelen zich superieur aan andere mensen, ze zijn egoïstisch en denken vooral aan hun eigenbelang. Ze willen bewonderd worden en hebben weinig tot geen empathie.
Hoe noem je iemand die niet tegen kritiek kan?
Mensen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis hebben vaak moeite met kritiek, ze hebben nood aan bewondering. Kritiek geeft hen het gevoel dat ze worden bedreigd.
Waar staat NPD voor?
De afkorting NPD staat voor narcistische persoonlijkheidsstoornis
Wat zijn de 5 meest voorkomende stoornissen?
- Angststoornissen komen voor bij 15% van de volwassen Nederlandse bevolking
- Stemmingsstoornissen (bijvoorbeeld depressie) 10% van de volwassen Nederlandse bevolking
- Middelenstoornis 7% van de volwassen Nederlandse bevolking
- ADHD 3,2% van de volwassen Nederlandse bevolking
- Eetstoornis 2,5% van de volwassen Nederlandse bevolking
Hoe en of waaraan herken je iemand met een persoonlijkheidsstoornis?
Bij persoonlijkheidsstoornissen zijn bepaalde gedragingen erg uitgesproken zoals: impulsiviteit, gevoelig zijn voor kritiek, afhankelijkheid, verlatingsangst, controle, perfectionisme, agressie,...
Hierbij is het belangrijk aandacht te hebben voor de persistentie, rigiditeit en globalisme van de gedragingen.
Hoe noem je het als iemand alleen maar met zichzelf bezig is?
Enkel en alleen met zichzelf bezig zijn kunnen we een narcist noemen, vaak zijn ze obsessief bezig met hun uiterlijk en hun eigen persoonlijkheid.
Hoe noem je iemand zonder empathie?
Over het algemeen hebben mensen met een antisociale persoonlijkheid en mensen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis weinig tot geen empathie.
Mensen met een borderline persoonlijkheidsstoornis, schizotypische persoonlijkheidsstoornis en schizoïde persoonlijkheidsstoornis hebben moeite om emoties van anderen correct in te schatten.
Hoe noem je iemand die elk gesprek om zichzelf draait?
Mensen met narcistische kenmerken of een narcistische persoonlijkheidsstoornis houden er vaak van dat gesprekken rond zichzelf draaien, maar ook egocentrische persoonlijkheden, aandachtzoekers, monopolisten en conversatie-kapers zijn er heel goed in.
Hoe merk je dat iemand je niet mag?
Als mensen het niet direct kunnen zeggen, zijn er verschillende tekenen die aantonen dat ze je niet mogen. Iemands lichaamstaal geeft veel prijs, zo zullen ze weinig oogcontact maken, hun armen kruisen, niet glimlachen en altijd op een zekere afstand van je staan. Hun reacties op wat je zegt of vraagt zullen meestal kort zijn of er zal een gebrek aan interesse vertonen, mogelijks gaan ze je ook actief mijden.
- Vorige artikel
- Volgend artikel