Bipolaire stoornis: stemmingswisselingen en manische episodes bij deze ziekte

Definitie van een bipolaire stoornis

Een bipolaire stoornis, ook manisch depressieve stoornis genoemd, is een stemmingsstoornis waar men afwisselend door fases gaat van euforie, depressie, hypomanie en euthyme periodes. Er zit geen regelmaat of patroon in de verschillende episodes, periodes kunnen enkele dagen, weken of zelfs jaren duren.

De klachten kunnen variëren van mild tot zeer sterk. Meestal ontstaat een bipolaire stoornis tussen de 15 en 24 jaar. De oorzaak van een manisch depressieve stoornis is multifactorieel en de stoornis kent een hoge comorbiditeit met angstoornissen en middelenmisbruik. 

Naar schatting heeft 1,3% van de Nederlandse bevolking een bipolaire stemmingsstoornis. De stoornis komt even vaak voor bij mannen als bij vrouwen.

Verschil tussen manie, hypomanie en depressie

• Manische episode: in een manische periode is iemand heel erg druk, actief, prikkelbaar, overdreven zelfvertrouwen, grootheidswaanzin, euforisch en wil men zoveel mogelijk dingen verwezenlijken. De doelen zijn vaak niet realistisch en de gemoedstoestand staat niet in verhouding met wat er zich werkelijk afspeelt in het leven van de persoon, men is eigenlijk de relatie met de realiteit kwijt. 

Er is ook een mogelijkheid tot risicogedrag, zoals te veel geld uitgeven, leningen aangaan, middelenmisbruik, roekeloos rijgedrag en seksuele losbandigheid. Als iemand zeer ernstige manische periodes doorgaat kan de persoon ook last hebben van hallucinaties, wanen en andere psychotische symptomen.

• Depressieve episode: in een depressieve periode kan een persoon met een bipolaire stoornis last hebben van moeheid, neerslachtigheid, gevoelens van leegte, geen motivatie, geen energie, te veel of te weinig slaap, besluiteloosheid, een laag zelfbeeld, suïcidale gedachten, geen zin hebben in sociaal contact. Als deze periode langer dan twee jaar duurt spreken we van een dysthyme stoornis.
• Euthyme periode: deze periode wordt ook de stabiele periode genoemd, het is als het ware de rustige periode. Men ervaart emotioneel evenwicht en er zijn geen extreme, de stemming is stabiel.
• Hypomane episode: er kan een lichte euforie zijn of een licht gevoel van depressie maar niet zo extreem dat het het functioneren van de persoon in gevaar brengt. Het lijkt dus op manische en depressieve episodes maar het is nooit zo extreem. Zo heeft men bijvoorbeeld minder behoefte aan slaap, maar men gaat niet tot het punt dat men een psychose bereikt. Of men kan impulsieve beslissingen nemen, maar men werkt zichzelf niet in problemen.
• Gemengde episode: in een gemengde of mixed episode zijn er tegelijkertijd klachten van manie en depressie, zo kan men zich tegelijk rusteloos en verdrietig voelen, of een verhoogde energie ervaren en zich hopeloos voelen op hetzelfde moment.
  De combinatie van manische en depressieve gevoelens op hetzelfde moment kan erg gevaarlijk zijn, men heeft als het ware een verhoogd gevoel van impulsiviteit en depressieve gevoelens waardoor een hoger risico is voor suïcidaal gedrag.

Kenmerken bipolaire stoornis

Kenmerken van een manische episode:

• Prikkelbaar 
• Opvliegend
• Euforisch
• Extreem uitgelaten
• De zin met de realiteit verliezen
• Onrealistische doelen
• Ruzie maken
• Overdreven vrolijk zijn
• Minder seksuele grenzen in euforische periodes 
• Meer zin in seks in euforische periodes
• Psychotisch zijn
• Wanen en hallucinaties
• Impulsief zijn
• Oncontroleerbare gedachten die alle kanten opschieten
• Niet slapen

Kenmerken van een depressieve episode:

• Depressief
• Suïcidale gedachten
• Constant slapen 
• Geen emoties voelen
• Geen seksuele verlangens
• Niet of overdreven eten
• Geen sociaal contact aangaan
• Gevoelens van neerslachtigheid
• Moe of uitgeput zijn
• Geen gevoel van eigenwaarde
• Ongeïnteresseerd zijn
• Denken aan de dood
• Gevoel van lusteloosheid
• Passiviteit
  

Soorten bipolaire stoornis en bipolaire kenmerken

Van de verschillende soorten, is Bipolaire I de meest ernstige vorm van een bipolaire stoornis die je kan hebben.

Bipolaire i stoornis

Bipolaire i stoornis is de meest ernstige vorm van een bipolaire stoornis die je kan hebben.

Om gediagnosticeerd te worden met een bipolaire i stoornis moet je:

1. minstens één manische periode hebben meegemaakt die een opname op een psychiatrische afdeling vereiste. Mogelijk leiden de manische episodes tot psychotische symptomen zoals hallucinaties en wanen.
2. één of meer depressies hebben doorgemaakt of uitsluitend manische episodes doormaken

Bipolaire ii stoornis

Deze vorm van bipolariteit wordt gekenmerkt door hypomane periodes en depressieve periodes. Hypomane periodes zijn minder intens dan periodes van manie, maar daarom niet minder gevaarlijk. De periodes van depressie kunnen het dagelijks functioneren behoorlijk in de war brengen.

Rapid cycling

Deze vorm van bipolariteit wordt ook wel de gemengde fase genoemd. Hier schakel je heel snel over van de ene stemmingswisseling naar de andere, variërend van manische gevoelens tot hypomane en depressieve gevoelens. Om gediagnosticeerd te worden onder rapid cycling bipolariteit moet je minstens 4 of meer stemmingsepisoden doormaken in 1 jaar. Episodes kunnen dagen of weken duren.

Hypomani

Hypomanie is de mildste vorm; er is sprake van manie en depressie, maar het leidt niet tot een psychiatrische opname.

Manie

Een manische episode is een extreme stemming waarbij euforisch is, het duurt op zijn minst één week. Deze fase kan extreem waarbij mensen zichzelf in gevaar brengen (denk maar aan sociale, juridische of financiële problemen) of psychotische symptomen ervaren en een ziekenhuisopname is vereist. 

Hoe ontstaat een bipolaire stoornis

De oorzaken van een bipolaire stoornis zijn eigenlijk nog niet helemaal duidelijk. Het lijkt erop dat het te maken heeft met een wisselwerking tussen erfelijke, sociale en psychische factoren.

Erfelijke factoren: 30% van de mensen die gediagnosticeerd zijn als manisch depressief hebben een familielid met een stemmingsstoornis. Ouders lopen 10-15% kans om de bipolaire stoornis door te geven aan hun kinderen.

 Sociale factoren: stressvolle situaties kunnen een trigger zijn, denk maar aan relatieproblemen, ontslagen worden op je werk, traumatische jeugdervaringen, dierbare verliezen. Maar ook positieve ervaringen kunnen een trigger zijn.

Psychische factoren: bepaalde karaktereigenschappen kunnen je meer vatbaar maken voor het ontwikkelen van een bipolaire stoornis, denk maar aan een laag zelfbeeld, weinig zelfvertrouwen, en niet het vermogen hebben om problemen op te lossen. Al deze eigenschappen kunnen depressieve episodes triggeren. 

Behandeling van bipolaire stoornis

Therapie en levensstijl

Als mensen zich in een acute fase bevinden gaan psychiaters zich richten op het bestrijden van de symptomen en de patiënt beschermen tegen bijvoorbeeld suïcidale gedachten. Men gaat ook onderzoeken welke trigger eventueel heeft geleid tot het activeren van een episode.

Een gezonde levensstijl en regelmaat zijn een must, zoals een goed dag en nachtritme, gezonde voeding en sport.

Cognitieve gedragstherapie kan nuttig zijn. Deze vorm van therapie richt zich op het vervangen van negatieve gedachten door positieve gedachten. De therapie kan nuttig zijn om triggers te identificeren en onder controle te houden. 

Vaktherapieën kunnen erg nuttig zijn, denk maar aan dans, drama, psychomotoriek, of beeldende therapie.

Medicatie

Medicatie is meestal een belangrijk onderdeel om stemmingsstoornissen bij bipolariteit onder controle te houden. De medicatie die wordt voorgeschreven, bestaat meestal uit stemmingsstabilisatoren zoals lithiumcarbonaat en valproïnezuur. Stemmingsstabilisatoren kunnen preventief worden voorgeschreven en werken tegen manie en depressie.

Online therapie bij bipolaire stoornis

Online therapie is nuttig voor mensen met een bipolaire stoornis en hun naasten. Therapie die online wordt gegeven, is bewezen effectief, laagdrempelig, toegankelijk en betaalbaar.

Niet alleen mensen met een bipolaire stoornis maar ook familieleden kunnen veel baat hebben bij online therapie. Zo kunnen ze leren hun naasten beter te begrijpen en omgaan met stemmingswisselingen.