Borderline medicatie: symptomen en bijwerkingen voor mensen met borderline

Wat is een borderline persoonlijkheidsstoornis

Borderline persoonlijkheidsstoornis (BPS), voorheen een manisch depressieve stoornis genoemd, is een emotieregulatiestoornis. Mensen met deze persoonlijkheidsstoornis hebben last van sterke schommelingen in hun emoties, gedrag en gedachten. Ze hebben moeite om deze intense gevoelens te regelen. Er komen regelmatig momenten van depressie voor en momenten van manie.

Borderline is een complexe stoornis die ontstaat uit genetische, neurobiologische en omgevingsfactoren. Daarnaast heeft borderline ook een hoge psychiatrische comorbiditeit en gaat het vaak gepaard met psychische klachten zoals depressie, agressie, automutilatie, angst en eetstoornissen.

Er worden meer vrouwen gediagnosticeerd met de persoonlijkheidsstoornis dan mannen, ongeveer 72,6% van de mensen die gediagnosticeerd zijn met borderline zijn vrouwen en 27,4% mannen.

Hoe wordt borderline gediagnosticeerd

Volgens het diagnostisch handboek voor psychische stoornissen (DSM-5) moet men aan minstens 5 van de 9 officiële criteria voldoen om te kunnen spreken van een borderline persoonlijkheidsstoornis. Het stellen van de diagnose is enkel en alleen gebaseerd op de criteria uit DSM-5, er is geen bijkomend lichamelijk onderzoek nodig.

• Instabiele en intense relaties
• Instabiel en negatief zelfbeeld
• Impulsief en risicovol gedrag
• Automutilatie of suïcidale dreigingen
• Extreme stemmingswisselingen
• Chronisch gevoel van leegte
• Intense, ongecontroleerde woede
• Paranoïde gedachten of dissociatie
• Intense verlatingsangst

Medicatie ter ondersteuning van borderline

Antidepressiva (Fluoxetine, Sertraline) als medicamenteuze behandeling

Selectieve serotonineheropnameremmers (SSRI’s) hebben een invloed op de productie van serotonine in de hersenen waardoor mensen minder last hebben van stemmingswisselingen, angst en depressie.

Positieve effecten van antidepressiva voor patiënten met borderline kunnen zijn: 

• Een verminderde ervaring van heel heftige emoties of een vervlakking van emoties.

Negatieve effecten van antidepressiva voor patiënten met borderline kunnen zijn: 

• Er is geen bewijs dat het werkt voor de kernsymptomen van BPS impulsiviteit, woede-uitbarstingen of emotionele instabiliteit.
• Een toename van impulsiviteit.

Stemmingsstabilisatoren (Lithium of Lamotrigine) bij borderline

Stemmingsstabilisatoren helpen de neurotransmissie in de hersenen. Het doel is om stemmingswisselingen en impulsief gedrag te verminderen.

Positieve effecten van antidepressiva voor patiënten met borderline kunnen zijn:

- Het helpt soms bij stemmingswisselingen en impulsief gedrag, maar er is geen sluitend wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit van deze medicatie bij BPS.

Negatieve effecten van antidepressiva voor patiënten met borderline kunnen zijn:

• De medicatie is geen structurele oplossing voor BPS.
• Er is regelmatig bloedonderzoek nodig wegens het gevaar op intoxicatie.

Antipsychotica (quetiapine, aripiprazole)

Antipsychotica beïnvloeden serotonine en dopamine in de hersenen en worden gebruikt om onrust, dissociatie en psychoses te verminderen.

Positieve effecten van antidepressiva voor patiënten met borderline kunnen zijn: 

- Aripiprazole kan helpen bij prikkelbaarheid, paranoia en dissociatieve.

- Quetiapine kan helpen bij stemmingswisselingen, woede-uitbarstingen en slaapstoornissen.

Negatieve effecten van antidepressiva voor patiënten met borderline kunnen zijn: 

• Het werkt vaak enkel bij patiënten met heel sterke symptomen 
• Er zijn een hoop bijwerkingen zoals moeheid, sterke gewichtstoename, diabetes en motorische bijwerkingen

Anxiolytica (benzodiazepines)

Anxiolytica werkt snel en kalmerend bij angst, paniekaanvallen, en acuut ontregelde emoties. 

Positieve effecten van antidepressiva voor patiënten met borderline kunnen zijn: 

• Werk goed en snel op korte termijn bij angst, paniekaanvallen en emotionele ontregeling.
• Geschikt voor crisissituaties.

Negatieve effecten van antidepressiva voor patiënten met borderline kunnen zijn: 

• Kan impulsiviteit versterken.
• Verstoring van cognitieve functies.
• Kan leiden tot afhankelijkheid en tolerantie.
• Niet geschikt voor langdurig gebruik.

Therapie

Mensen met borderline ervaren vaak goede resultaten via therapie. De symptomen kunnen milder worden en in sommige gevallen zelfs geheel verdwijnen. Uit studies blijkt dat de symptomen van borderline na het 40ste levensjaar vaak milder worden.

Er zijn heel wat verschillende soorten therapie voorhanden voor mensen met een borderline persoonlijkheidsstoornis. De keuze van de therapievorm hangt af van verschillende factoren zoals ernst, draagkracht van de patiënt, de patiënt zelf, het doel, enz

Dialectische gedragstherapie (DGT)

Dialectische gedragstherapie (DGT) is speciaal ontwikkeld voor mensen met borderline en is een van de meest effectieve behandelvormen. Het is een combinatie van cognitieve gedragstherapie (CGT), waarbij negatieve gedachten worden omgevormd naar positieve gedachten, en acceptatie- en commitmenttherapie (ACT), waarbij men leert bepaalde emoties te accepteren in plaats van ze te onderdrukken.

De therapie is gericht op het verminderen van impulsief en zelfdestructief gedrag, het leren omgaan met stress en het opnieuw aanleren van sociale vaardigheden.

Positief effect op: impulscontrole en emotieregulatie.

Mentalisatie gebaseerde behandeling (MBT)

Via deze therapie gaat men werken aan het beter begrijpen van eigen emoties en de emoties van iemand anders. Doordat patiënten hun eigen gedrag beter begrijpen gaat dat de impulsiviteit naar beneden brengen. Patiënten gaan ook het gedrag van anderen beter begrijpen, waardoor ze sterkere sociale relaties kunnen opbouwen.

Positief effect op: bevorderend voor het empathisch vermogen.

Schemagerichte therapie (SFT)

Centraal staat het werken en doorbreken van diepgewortelde patronen die vaak al zijn ontstaan in de kindertijd. Deze patronen hebben vaak te maken met verlatingsangst, een laag zelfbeeld en wantrouwen.

Men gaat dus destructieve patronen identificeren en aanpassen via cognitieve, emotionele en gedragsmatige technieken.

Positief effect op: voor het doorbreken van patronen.

Transferentiegerichte psychotherapie (TFP)

Het doel is om samen met de therapeut inzicht te krijgen in relatiepatronen en hulp te krijgen bij het verwerken van extreme gedachten. Het is een vorm van psychodynamische therapie gericht op de relatie tussen patiënt en therapeut (transferentie) als spiegel voor interpersoonlijke patronen.

Positief effect op: nuttig om inzicht te krijgen op interpersoonlijke relaties en zelfbeeld.

Online therapie

Online therapie kan een effectieve en  toegankelijke behandeloptie zijn voor mensen met borderline persoonlijkheidsstoornis. Therapieën zoals Dialectische Gedragstherapie (DGT), Mentalisatie-gebaseerde Therapie (MBT), Schemagerichte Therapie (SFT) en Transferentiegerichte Psychotherapie (TFP) kunnen succesvol online worden toegepast. En patiënten die zich in een crisissituatie bevinden kunnen steeds contact opnemen via SMS, e-mail, telefoon of videocalls.