Gaslighting en manipulatie: hoe manipulatie de realiteit van het slachtoffer vervormt

Het woord gaslighting horen we steeds vaker, maar waar komt het vandaan en wat is het precies? De term gaslighting komt van een toneelstuk “Gaslight” uit 1938, in dit verhaal overtuigt een man zijn vrouw dat haar perceptie fout is. Hij wil dus de geestestoestand van de vrouw negatief beïnvloeden door iedere keer de gaslichten in het huis te dimmen en haar te overtuigen dat er niets fout is met de gaslichten. Hij was dus opzettelijk de realiteit van haar waarneming aan het manipuleren.

Gaslighting is een manipulatietechniek die in verschillende gradaties kan voorkomen, van een milde vorm tot extreme emotionele manipulatie. Met als gevolg dat het slachtoffer steeds meer aan zichzelf gaat twijfelen.

Wie maakt zich schuldig aan gaslighting

Mensen die gaslighting toepassen, kunnen diverse persoonlijkheidskenmerken hebben, maar eigenlijk kan iedereen bewust of onbewust deze techniek toepassen. Het gedrag is dus niet exclusief verbonden aan een specifieke persoonlijkheidsstoornis. Soms hebben mensen die deze techniek toepassen een controlemechanisme ontwikkeld als reactie op een slechte ervaring in de jeugd of hebben ze een onveilige hechting gekend. Zo kan het zijn dat mensen in hun jeugd enkel aandacht kregen bij liegen of manipuleren en daardoor zetten ze dat gedrag door als ze volwassen zijn.

Verschillende vormen van gaslighting

Flagrante leugen: met als doel verwarring te creëren

Aanhoudend liegen met als doel onaanvaardbaar gedrag te verbergen voor je partner. Mensen die gaslighting toepassen kunnen onophoudelijk liegen om hun gedrag te verdoezelen en verwarring te creëren. Via deze manipulatietechniek projecteren ze hun gedrag en zeggen ze dat iedereen rondom hen liegt, behalve zijzelf. Hierdoor worden de leugens verdubbeld. Deze techniek is succesvol omdat ze iemand van de waarheid en ondersteunende structuren gaan isoleren.

Ontkenning: weigeren feiten of gebeurtenissen te erkennen

De werkelijkheid manipuleren door je perceptie of waarnemingen te ontkennen. Slachtoffers gaan twijfelen aan hun eigen herinneringen en inschattingsvermogen, het breekt op lange termijn je gevoel van eigenwaarde af en is nefast voor je mentale welzijn. Zelfs met bewijs in handen kunnen slachtoffers gaan twijfelen aan hun eigen perceptie, wat kan leiden tot een toenemende acceptatie van de uitleg van de gaslighter.

Tegenstrijdigheden creëren: het geheugen en de percepties in twijfel trekken

Er zijn momenten dat de gaslighter je gaat laten twijfelen, afgewisseld met momenten dat je heel veel steun krijgt. Hierdoor wordt het voor het slachtoffer moeilijk om de manipulaties te herkennen. Dit tegenstrijdige gedrag kan ervoor zorgen dat het slachtoffer denkt dat de manipulaties niet zo erg zijn als ze lijken, omdat de gaslighter voortdurend bevestiging krijgt voor zijn gedrag.

Vaak zal je zinnen horen als: “je bent niet goed”, of “weet je dat niet meer”, of “je hebt het verkeerd begrepen”.

Bagatelliseren: gevoelens en ervaringen bagatelliseren

Bij het bagatelliseren gaat de dader gevoelens afzwakken of minimaliseren.
Voorbeelden van bagatelliserende uitspraken zijn: “je bent zo preuts”, “het was maar een grapje”, “wat ben je dramatisch”, “je wordt altijd boos voor niets”.
Ook dit is een doeltreffende techniek om controle te krijgen over het slachtoffer.

Gevolgen van gaslighting

Hoe werkt de techniek van gaslighting?

Gaslighting kan voortkomen uit een behoefte aan controle, waarbij de dader, bewust of onbewust, de waarheid verdraait om twijfel en onzekerheid te zaaien bij de ander. Dit proces verloopt geleidelijk en wisselt af tussen zeer lief en ondersteunend gedrag en destructief gedrag. Het kan heel lang subtiel zijn, waardoor het lang kan duren om deze patronen te herkennen.

Dwangmatige controle: 10 tekenen van gaslighting

• Overduidelijke leugens vertellen
• Blijven ontkennen
• Eigen waarnemingen in twijfel laten trekken
• Wat je lief hebt tegen je gebruiken
• Emotionele chantage
• Projecteren
• Andere mensen als leugenaar aanduiden
• Jezelf aan je gezond verstand laten twijfelen 
• Liefde en vleierij
• Je gevoel van eigenwaarde verliezen 

Tracht waarheid van de leugen te onderscheiden

Meestal raken slachtoffers volledig in de war en is het moeilijk uit te maken wat hun versie van de gebeurtenissen is en wat de echte waarheid is. Meestal zit er net genoeg waarheid in het verhaal van de gaslighter om het hele verhaal te geloven. De waarheid vervormen is typisch voor een gaslighter, belangrijk is dat het slachtoffer zich blijft concentreren en zich niet laat misleiden.

Zijn er triggers voor gaslighting-gedrag?

Bij gaslighting zijn er steeds twee of meer mensen betrokken, en die reageren op elkaars trigger, vaak zonder dat ze zich ervan bewust zijn. Het identificeren van deze triggers is nuttig om situaties van gaslighting te kunnen begrijpen en voorkomen. Triggers zijn heel wat verschillende zaken zoals een gevoelig onderwerp, een specifieke situatie, angst, jaloezie, gedrag, een herinnering. 

Hoe draai je het gas van een gaslighter uit

Eens beide partijen openstaan voor verandering en een eerlijke communicatie kan men de wederzijdse triggers identificeren en werken aan een betere relatie. Als een bepaald patroon zich voordoet of een trigger zich aanmeldt kan één of beide partijen een stap terug zetten en op een bewuste manier beslissen niet in te gaan op de situatie.

Gaslighting ontstaat niet altijd uit kwaad opzet, het kan aangeleerd zijn of voortkomen uit onverwerkte emoties. Daarom is het belangrijk te werken aan bewustwording. Een therapeut of online therapie kan helpen de verschillende partijen inzicht te krijgen in triggers en patronen.

Voor het slachtoffer is het belangrijk om te leren grenzen stellen, eventueel met behulp van een therapeut, dit is ook nuttig om zelfvertrouwen te versterken. 

Online therapie voor slachtoffers van gaslighting

Als je het slachtoffer bent van gaslighting of zelf bewust of onbewust aan gaslighting doet, kan online therapie heel nuttig zijn om je daarin te begeleiden. Online therapie is laagdrempelig en kan van waar ook ter wereld op elk moment gevolgd worden, meer je kan het samen met je partner doen en je moet je niet op dezelfde plaats begeven.