Een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis en wat als je een persoonlijkheidsstoornis hebt?

Wat is een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis

Een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis of een obsessieve compulsieve persoonlijkheidsstoornis (OCPD) gaat hand in hand met een dwangmatig patroon van ordelijkheid, perfectionisme en controle, ten koste van flexibiliteit en efficiëntie, waardoor het dagelijks functioneren in het gedrang kan komen.

Belangrijkste kenmerken

Mogelijke oorzaken

Wetenschappelijk onderzoek suggereert dat een combinatie van genetische, psychologische, persoonlijke kenmerken en omgevingsfactoren bijdragen aan de ontwikkeling van een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis.

Genetische factoren: uit familie- en tweelingstudies blijkt dat genetische factoren voor 45-65% bijdragen aan de ontwikkeling bij volwassenen. Mensen met een familiale voorgeschiedenis hebben een sterk verhoogd risico op het ontwikkelen van dwangmatige persoonlijkheidskenmerken.

Psychologische factoren: een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis komt vaak voort uit een kille, kritische en afstandelijke opvoeding waarin weinig ruimte was om kind te zijn.

Omgevingsfactoren: een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis kan ontstaan door misbruik, verlies van een dierbare, middelenmisbruik, zwangerschap, afstandelijke opvoeding.

Persoonlijke kenmerken: mensen die van nature al heel perfectionistisch zijn, nood hebben aan controle of angstig zijn, zullen meer aanleg hebben om een dwangneurose te ontwikkelen.

Mogelijke gevolgen

Het hebben van obsessieve gedachten kan heel wat gevolgen hebben voor zowel het individu als de naasten. Persoonlijke relaties verlopen moeizaam doordat het individu overmatig toegewijd is aan hun werk of een ander project dat hun volledige aandacht vraagt, waardoor er geen ruimte is voor ontspannende bezigheden. Dit leidt vaak tot isolatie en eenzaamheid, maar ook tot spanningen, omdat naasten hun drang niet altijd begrijpen.

Dwangmatig gedrag is ook heel tijdrovend waardoor taken vaak zoveel tijd in beslag nemen dat andere dagdagelijkse taken niet worden afgewerkt. Hierdoor komen mensen met een dwangneurose vaak in de problemen op school of werk.

Het is niet alleen vermoeiend om constant zo perfectionistisch te zijn, er kunnen ook lichamelijke klachten ontstaan door bijvoorbeeld het overmatig schoonmaken en het wassen van handen.

Impact op het dagelijkse leven

Symptomen van een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis kunnen een grote invloed hebben op het leven van de patiënt en hun naasten, zoals problemen op het werk en in relaties. Ze besteden buitensporig veel aandacht aan details, kunnen een obsessieve waarde schenken aan waardeloze voorwerpen en soms kan een godsdienstige achtergrond bijdragen aan strikte morele overtuigingen. 

Comorbiditeit van een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis

Een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis kan gepaard gaan met heel wat psychische aandoeningen zoals angststoornissen, anorexia, boulimia, burnout, lichamelijke klachten of depressieve episodes.

Comorbiditeit kan de ernst en complexiteit van de obsessieve compulsieve stoornis wél vergroten, wat een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis behandeling uitdagender maakt. Daarom is het belangrijk bij de diagnose en de behandeling rekening te houden met mogelijke comorbiditeit.

Het verschil tussen dwangmatige persoonlijkheidsstoornis en obsessieve-compulsieve stoornis

Een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis (OCPD) en obsessieve-compulsieve stoornis (OCS) worden vaak met elkaar verward, maar het zijn wel degelijk twee verschillende psychische aandoeningen.

Een obsessieve-compulsieve stoornis wordt gekenmerkt door een terugkerende, opdringerige, repetitieve gedachte of handeling met als doel angst te reduceren. Ze zijn zich vaak bewust van het irrationele karakter van hun gedachten en handelingen.

Een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis kent een patroon van perfectionisme, orde en controle, wat ten koste gaat van flexibiliteit en efficiëntie. Meestal zijn ze zich niet bewust van de problematische aard van hun gedrag.

Hoe een persoonlijkheidsstoornis wordt behandeld

Cognitieve gedragstherapie

Via deze therapie tracht men inzicht te krijgen in eigen gedrag, emoties en denkwijze en men helpt bij het ontwikkelen van gezondere patronen.

Schematherapie

Deze therapievorm is speciaal ontwikkeld voor het behandelen van persoonlijkheidsstoornissen. Men gaat op zoek naar negatieve patronen of schema’s, doorbreekt deze en probeert ze te vervangen door gezondere manieren van denken en handelen.

Mindfulness

Een gestructureerd leven leiden, het vergroten van het bewustzijn en acceptatie van het hier en nu. Mindfulness kan nuttig zijn voor het reduceren van stress en het reguleren van emoties, en daar halen mensen met een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis heel wat voordelen uit.

Medicamenteuze behandeling

Medicatie is niet de primaire behandeling bij een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis, maar deze stoornis kan samengaan met angst en depressie waardoor er toch een keuze komt voor medicatie.

Online therapie bij een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis

Een behandeling voor een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis kan online worden gevolgd. Samen met een therapeut wordt besproken wat de meest geschikte behandeling is, vaak zal cognitieve gedragstherapie en schematherapie een centrale rol innemen tijdens de behandeling van dwangmatige gedachten. Online therapie kan bijzonder toegankelijk, betaalbaar en effectief zijn.