Leven met borderline: de symptomen van borderline persoonlijkheidsstoornis

Wat is een borderline persoonlijkheidsstoornis

Een borderline persoonlijkheidsstoornis is een emotieregulatiestoornis, je hebt dus sterke schommelingen in heftige emoties, gedrag en gedachten. De intense gevoelens die mensen met borderline doormaken zijn moeilijk te reguleren en uiten zich vaak in impulsief gedrag of depressie.

Borderline ontstaat vaak vanuit een vroege hechtingsstoornis zoals een jeugdtrauma, traumatische gebeurtenissen, seksueel misbruik, emotionele verwaarlozing of instabiele hechting. Toch blijft het een complexe interactie tussen genetische, neurobiologische en omgevingsfactoren.

Comorbide aandoeningen komen vaak voor, zo denken we aan middelenmisbruik, eetstoornissen, angst aandoeningen, depressie, agressie en automutilatie. Deze aandoeningen kunnen borderline versterken en maken een behandeling complexer.

Ongeveer 1% van de mensen in Nederland lijdt aan een borderline persoonlijkheidsstoornis. De persoonlijkheidsstoornis wordt vaker gediagnosticeerd bij vrouwen dan bij mannen, ongeveer 72,6% van de mensen die gediagniticeerd zijn met borderline zijn vrouwen en 27,4% mannen.

Kenmerken en symptomen

• Impulsief gedrag
• Sterke stemmingswisselingen
• Verlatingsangst, in de steek gelaten voelen
• Automutilatie
• Soms onvoorspelbaar reageren
• Emotionele instabiliteit
• Identiteitsproblematiek
• Dissociatieve verschijnselen of je onwerkelijk voelen
• Psychotische verschijnselen bijvoorbeeld psychose of hallucinaties
  

Hoe wordt borderline persoonlijkheidsstoornis gediagnosticeerd

De officiële criteria volgens de DSM-5 (het diagnostisch handboek voor psychische stoornissen) zijn:

De diagnose wordt volledig gesteld op basis van symptomen, er is geen lichamelijk onderzoek, geen hersenscans of bloedonderzoek nodig. Borderline heeft een hoge comorbiditeit en kan overlappen met andere stoornissen zoals bipolariteit en posttraumatische stressstoornis. Daarom is het noodzakelijk dat de diagnose alleen door een psychiater of psycholoog wordt gesteld.

Stemmingswisselingen bij borderline: intens en onvoorspelbaar

Het is heel moeilijk om om te gaan met emoties als je te maken hebt met borderline, zelden zal een borderliner heel lang tevreden of gelukkig zijn. 

Impulsiviteit

Impulsen voelen heel sterk aan voor borderliners, zo gaan ze meestal onmiddellijk over tot actie en gaan ze later pas denken. Dit kan gaan over sociale relaties, werk, financiële risico’s, middelenmisbruik, romantische relaties, wisselende seksuele relaties en roekeloosheid. Ook automutilatie en eetstoornissen kunnen hierin passen, zoals boulimie en anorexia.

Deze impulsiviteit wordt gedreven door zeer sterke emoties en de noodzaak om daar onmiddellijk verlichting voor te vinden.

Identiteitsproblemen

Heel typisch is dat borderliners een vervormd en instabiel zelfbeeld hebben, en een gebrek aan zelfvertrouwen. Ze weten als het ware niet goed wie ze zijn, wat ze willen en hoe ze zichzelf moeten opstellen ten opzichte van anderen.

Alles of niets

Nuanceren is heel erg moeilijk voor een borderliner, ze doen steeds aan zwart-witdenken.

Zo zijn mensen of projecten onderverdeeld in zwart of wit, goed of slecht. Als een project of een relatie dan niet helemaal perfect verloopt (wit) wordt het afgedaan als slecht (zwart), dit resulteert in kortstondige intense relaties en onafgewerkte projecten.

Verlatingsangst

Verlatingsangst is een belangrijk aspect van borderline, het gevoel verlaten te worden kan leiden tot extreme paniekaanvallen. Daardoor willen ze mensen waarbij ze een band hebben zo dicht mogelijk bij hen, toch leidt deze nabijheid ook tot een conflict en kan het resulteren in een patroon van aantrekken en afstoten.

Andere emoties

Bovenop stemmingswisselingen ervaren mensen met een diagnose borderline woede, angst, depressie, schuld, schaamte, leegte, eetstoornissen, verslavingsproblemen en agressiviteit.

Destructief gedrag is vaak een manier om deze onvoorspelbare borderline symptomen onder controle te houden, zoals wisselende seksuele contacten, automutilatie, roekeloosheid, suï­cide­po­gingen, agressie en middelenmisbruik.

Het is als het ware een emotionele rollercoaster voor zowel de borderliner als de mensen in de omgeving van de borderliner.

Het verschil tussen borderline persoonlijkheidsstoornis en bipolaire stoornis

Beide aandoeningen zijn stemmingsstoornissen, het gaat van euforie tot depressie en alles ertussenin. Het belangrijkste verschil in deze schommelingen is dat de episodes van manie en depressie weken tot maanden kunnen aanhouden, terwijl bij borderline de stemmingswisselingen soms binnen enkele uren of zelfs minuten plaatsvinden.

Een ander verschil is dat borderline draait om emotieregulatie en interpersoonlijke instabiliteit, terwijl bipolariteit een biologische component heeft. Dat wil zeggen dat borderline meer het resultaat is van omgevingsfactoren en bipolariteit eerder wordt veroorzaakt door onregelmatigheden in de hersenstructuur, neurotransmitters en genetische aanleg.

Behandeling bij een borderline persoonlijkheidsstoornis

Borderline is niet noodzakelijk levenslang. Een behandeling kan zorgen voor een verlichting van de klachten en soms zelfs tot een volledig herstel. Een behandeling die zich richt op vaardigheidstraining emotie regulatie stoornis kan heel effectief zijn. Bij een dergelijke training leren mensen hun emotie en impulsen onder controle te houden.

Therapie

Er zijn heel wat verschillende therapieën beschikbaar voor mensen met borderline, de keuze hangt af van de persoon, de draagkracht, de situatie enz.

Een heel populaire en een van de meest effectieve therapieën voor borderline is dialectische gedragstherapie (DGT), het is een combinatie van cognitieve gedragstherapie en acceptatie- en commitmenttherapie (ACT).

De therapie is gericht op het verminderen van impulsief en destructief gedrag, het leren omgaan met stressgerelateerde lichamelijke klachten en het aanleren van sociale vaardigheden.

De term dialectisch verwijst dan weer naar acceptatie en verandering, hier gaat het om leren omgaan met emoties, nieuwe gedragspatronen opbouwen en emoties accepteren.

Oefeningen zorgen er ook voor dat men prikkels in de hersenen beter kan verwerken en bewuster kan omgaan met heftige emoties.

Medicatie

Er bestaat geen specifieke medicatie voor borderline, wel kan men medicatie geven tegen stemmingswisselingen, onrust, insomnia of tegen depressie. Daarbij denken we aan antipsychotica, antidepressiva, hypnoticum, anxiolytica en sedativa.

Online therapie  bij een borderline persoonlijkheidsstoornis

Onderzoek toont aan dat online therapie effectief kan zijn bij het behandelen van borderline. Het is een effectieve, laagdrempelige manier om met een therapeut in gesprek te gaan over borderline, in een veilige, online omgeving.