Verschil tussen een sociopaat en een psychopaat: kenmerken en gedrag van sociopaten
Stel je voor dat je een schaakspel speelt. Aan de ene kant van het bord zit een tegenstander die impulsief zijn stukken beweegt, zonder veel na te denken over de gevolgen. Aan de andere kant zit iemand die elke zet zorgvuldig plant, met een ijskoude blik en een strategie die al ver vooruit is bedacht. Beide spelers kunnen gevaarlijk zijn, maar hun aanpak is totaal verschillend.
Zo kun je ook het verschil zien tussen een sociopaat en een psychopaat. De één handelt vanuit impulsiviteit en emotie, terwijl de ander berekenend en kil te werk gaat. Maar wat onderscheiden deze twee persoonlijkheden écht van elkaar? En hoe herken je hun gedrag in het dagelijks leven?Wat is een sociopaat
Sociopathie is geen officiële diagnose binnen de DSM-5, maar wordt soms gebruikt om een bepaald gedragspatroon binnen de antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASPD) te beschrijven. Mensen met ASPD hebben weinig tot geen empathie, kunnen manipulatief en impulsief gedrag vertonen, begrijpen de gevoelens van anderen niet altijd goed en overtreden vaak sociale normen en wetten. Desondanks kunnen ze ook erg charismatisch zijn.
Kenmerken van een antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASPD)
Het antisociale gedrag is meestal zichtbaar vanaf de vroege volwassenheid (ongeveer 15 jaar), maar men moet 18 jaar zijn om de diagnose te kunnen krijgen. Men moet minstens aan 3 van de volgende criteria voldoen om gediagnosticeerd te worden met een antisociale persoonlijkheidsstoornis. Het antisociale gedrag mag niet uitsluitend optreden tijdens episodes van schizofrenie of een bipolaire stoornis:
- Bedrog: pathologisch liegen, anderen misleiden via aliassen.
- Nemen impulsieve beslissingen en vertonen constante onverantwoordelijkheid: nadenken over hun handelingen en het maken van toekomstplannen kunnen een uitdaging vormen.
- Prikkelbaar en agressief: antisociaal gedrag en hardnekkig negatief gedrag zoals vechtpartijen en aanvallen.
- Roekeloos en onverschillig: impulsief handelen en moeite hebben met het inschatten van risico's.
- Problemen met consistente verantwoordelijkheid: een baan behouden en financiële verplichtingen nakomen vormt een uitdaging.
- Gebrek aan spijt: een gebrek aan spijt na het bestelen of mishandelen van anderen.
Is sociopathie erfelijk
Ja, sociopatische kenmerken zijn voor ongeveer 50% genetisch bepaald, dat is omdat sociopatische trekken wordt gelinkt aan neurologische afwijkingen in de prefrontale cortex en het limbisch systeem.
Maar niet iedereen met een erfelijke aanleg voor sociopatische kenmerken ontwikkelt een antisociale persoonlijkheidsstoornis, ook omgevingsfactoren spelen hierbij een belangrijke rol, zoals mishandeling, verwaarlozing en een instabiele opvoeding.
Wat is het verschil tussen een sociopaat en een psychopaat
De termen ‘sociopathie’ en ‘psychopathie’ worden soms door elkaar gebruikt, maar geen van beide is een officiële diagnose in de DSM-5. Zowel sociopathie als psychopathie zijn eigenlijk een onderdeel van een antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASPD), en binnen deze stoornis zijn er verschillen in gedragsuitingen.
Beide aandoeningen worden vaak gekenmerkt door een gebrek aan empathie en sociale gevoelens.
Mensen met psychopatische trekken zijn vaak strategischer in hun handelen, plannen hun acties zorgvuldig en ervaren doorgaans minder angst.
Mensen met sociopathische kenmerken handelen vaak impulsiever en roekelozer, ervaren angst en kunnen uitdagingen hebben in het beheersen van intense emoties zoals woede, frustratie en agressie.
Mensen met sociopatische trekken kunnen moeite hebben met emotieregulatie en impulsbeheersing, wat kan resulteren in snelle stemmingswisselingen en woede-uitbarstingen, terwijl mensen met psychopathische trekken eerder koel en berekend zijn.
Sociopathie en sociale relaties
Aan het begin van een relatie zijn ze vaak charmant, zorgzaam en oprecht. Maar zodra ze over die beginfase zijn kunnen manipulatietechnieken en controlegedrag de kop opsteken.
Impulsief gedrag
Mensen met sociopatische trekken kunnen impulsief en onvoorspelbaar gedrag vertonen, dit kan in sommige situaties leiden tot risicovol gedrag. Daarnaast kunnen zij uitdagingen ervaren in het reguleren en beheersen van hun emoties, wat zich kan uiten in plotselinge stemmingswisselingen of intense reacties.
Plotselinge veranderingen in stemming
Door de angst om controle te verliezen kunnen mensen met sociopatische kenmerken plotseling wisselen van stemming of van gedachten veranderen, vooral wanneer ze het gevoel hebben de controle over een situatie te verliezen. Als een antisociale persoonlijkheidsstoornis samengaat met andere persoonlijkheidsstoornissen, zoals een bipolaire stoornis, kunnen stemmingswisselingen intenser worden.
Extreem jaloers
Mensen met ASPD kunnen vertrouwensproblemen hebben, wat zich soms kan uiten in jaloers of bezitterig gedrag. Dit kan komen doordat ze moeite hebben met het herkennen en interpreteren van andermans emoties.
Zelfbeeld en controle
Mensen met een antisociale persoonlijkheidsstoornis kunnen een opgeblazen gevoel van eigenwaarde hebben en zichzelf als superieur beschouwen. Dit kan in bepaalde gevallen samengaan met de overtuiging dat ze het recht hebben om controle te hebben over andere mensen en situaties, wat een impact kan hebben op hun sociale relaties.
Pathologisch liegen
Het komt vaak voor dat mensen met sociopatische trekken weinig moeite hebben om te liegen, vaak zonder zich daar schuldig over te voelen. Persoonlijk gewin of een gebrek aan inlevingsvermogen kunnen een motivatie zijn om te liegen.
Moeite met langdurige relaties
Mensen met een antisociale persoonlijkheidsstoornis ervaren verbondenheid op een andere manier. Ze kunnen dus wel een relatie aangaan, maar die wordt anders ervaren dan bij neurotypische individuen en kan primair functioneel van aard zijn. Daarom kunnen langdurige en stabiele relaties soms een uitdaging vormen.
Behandeling bij sociopathie
- Psychotherapie: een antisociale persoonlijkheid behandelen is complex en vaak langdurig. Via psychotherapie gaat men zich richten op het aanleren van sociale vaardigheden, emotieregulatie en het empatisch vermogen van de patiënt.
- Medicamenteuze behandeling: er bestaat geen specifieke medicatie voor een antisociale persoonlijkheidsstoornis, toch kan medicatie worden gebruikt om bijkomende klachten zoals depressie, angst en agressie te onderdrukken.
Een volledige genezing is zeldzaam, maar behandelmethoden dragen bij aan een beter functioneren van mensen met ASPD.
Online therapie
Hoewel het behandelen van een antisociale persoonlijkheidsstoornis complex is, kan online therapie in sommige gevallen ondersteuning bieden.
Conclusie
Sociopathie kan worden behandeld via psychotherapie, hoewel een volledige genezing zeldzaam is.
Wat is een sociopaat?
De term ‘sociopaat’ is geen officiële diagnose, het is een gedragsprofiel dat valt onder een antisociale persoonlijkheidsstoornis. Mensen met deze psychische aandoening kunnen uitdagingen ervaren met empathie, vertonen soms manipulatief of impulsief gedrag, kunnen moeite hebben met het begrijpen van gevoelens van anderen en overtreden vaak sociale normen en wetten. Desondanks kunnen ze ook charmant zijn.
Hoe is een sociopaat in een relatie?
Mensen met sociopatische trekjes kunnen erg charmant zijn en zien er vaak aantrekkelijk uit, maar later kan er sprake zijn van manipulerend of controlerend gedrag. Langdurig toegewijd blijven in een relatie kan een uitdaging vormen, ze kunnen in sommige gevallen impulsief reageren in conflictsituaties. Dit kan uitdagingen met zich meebrengen binnen sociale relaties, vaak gaan ze een langdurige relatie enkel aan om daar voordeel uit te halen.
Hoe ontmasker je een sociopaat?
Om een sociopaat te ontmaskeren let je op de volgende rode vlaggen:
- Let op leugens: liegen zonder schuldgevoel
- Let op empathie: hoe reageren ze op het verdriet van anderen
- Analyseer sociale relaties: hebben ze langdurige vriendschappen
- Impulsief en roekeloos gedrag: roekeloze onverschilligheid, impulsieve beslissingen
- Is er schuldgevoel: nemen ze verantwoordelijkheid voor hun schuld
- Hebben ze een drang naar macht: dominant en controlerend gedrag
Hebben sociopaten gevoelens?
Mensen met sociopatische kenmerken hebben zeker gevoelens, al is de manier waarop dat gebeurt anders dan bij neurotypische individuen. Ze voelen de basisemoties zoals woede, frustratie, jaloezie maar ze missen vaak diepgaande empathie en hebben het moeilijk om een emotionele verbinding met anderen aan te gaan.
Welke 10 persoonlijkheidsstoornissen zijn er?
Cluster A: andere mensen hebben vaak moeite om hun gedachtegang te begrijpen. Vaak is er een vervormde perceptie, gevoelens en gedachten.
- paranoïde persoonlijkheidsstoornis
- schizoïde persoonlijkheidsstoornis
- schizotypische persoonlijkheidsstoornis
Cluster B: mensen in cluster B hebben het moeilijk met hun emoties, zelfbeeld en sociale vaardigheden. Kenmerken zijn impulsiviteit en/of dramatisch gedrag.
- borderline persoonlijkheidsstoornis
- antisociale persoonlijkheidsstoornis
- theatrale persoonlijkheidsstoornis
- narcistische persoonlijkheidsstoornis
Cluster C: onder deze cluster vallen mensen met angst, controlegedrag en afwijkendgedrag.
- ontwijkende persoonlijkheidsstoornis
- afhankelijke persoonlijkheidsstoornis
- dwangmatige / obsessief compulsieve persoonlijkheidsstoornis
Hoe herken je een antisociale persoonlijkheidsstoornis?
Kenmerken DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders):
- Gebrek aan empathie en schuldgevoelens
- Agressie en gewelddadig gedrag
- Crimineel en roekeloos gedrag
- Impulsiviteit en onvermogen om vooruit te plannen
- Manipulatief en oppervlakkig charmant
- Onverantwoordelijkheid
Kan een sociopaat een goede partner zijn?
Mensen met sociopatische trekken schieten vaak tekort als we denken aan empathie, wederzijds respect en emotionele verbondenheid. Ze kunnen dus wel een relatie aangaan, maar die verbondenheid wordt anders ervaren dan bij neurotypische individuen en is er vaak alleen voor persoonlijk gewin. De dynamiek binnen een relatie hangt af van de individuele persoon en de context.
Hoe weet je of je een relatie hebt met een sociopaat?
Mogelijk kenmerken van een relatie met een sociopatische persoonlijkheid:
- Charmant en charismatisch
- Vaak aantrekkelijk
- Onmiddellijk “ik zie je graag” zeggen
- Zich onmiddellijk verbinden
- Verstrikte aandacht zoals cadeaus geven en vaak bellen
- In een slachtofferrol zitten
- Een groot ego hebben
- Kille en intense blik
- Pathologisch liegen en manipuleren
- Altijd gelijk hebben
- Hij is tegelijk de beste en de slechte partner
- Regels en sociale normen overtreden
Hoe is het om getrouwd te zijn met een sociopaat?
Mensen met sociopatische kenmerken kunnen moeite hebben met het aangaan en behouden van stabiele relaties. Mogelijk voelen ze weinig verbinding met andere mensen, sociale emoties, en daardoor zijn gevoelens van schaamte, spijt en romantische liefde moeilijk voor mensen met een antisociale persoonlijkheidsstoornis.
Is sociopathie erfelijk?
Sociopathie heeft een genetisch component van ongeveer 50%, dit komt doordat sociopathie wordt gelinkt met afwijkingen in de hersenen, meer bepaald de prefrontale cortex en het limbisch systeem.
Tweelingstudies tonen aan dat sociopathie vaker voorkomt in families waarin agressie, manipulatie en crimineel gedrag de norm is.
Maar niet iedereen met een erfelijke aanleg voor sociopathie ontwikkelt sociopatische kenmerken, ook omgevingsfactoren spelen hierbij een belangrijke rol.
- Vorige artikel
- Volgend artikel