Codependentie: wat het is en hoe je het kunt herkennen

Je merkt dat je avond compleet in het teken staat van hoe je partner zich voelt, terwijl je eigen dag eigenlijk amper ter sprake komt. Je zegt "het gaat wel" tegen jezelf, ook al voelt het alsof je voortdurend op je tenen loopt om de rust te bewaren. Voor veel mensen die zichzelf hierin herkennen, gaat er een woord rondzingen dat steeds vaker opduikt: codependentie.

De term komt oorspronkelijk uit de verslavingszorg, waar hij beschreef hoe partners van iemand met een verslaving zichzelf soms wegcijferden om de ander overeind te houden. Inmiddels wordt codependentie breder gebruikt om een patroon te beschrijven waarin jouw gevoel van eigenwaarde sterk afhankelijk is geworden van een ander, ongeacht of er sprake is van verslaving.

Waar de term codependentie vandaan komt en wat het inhoudt

Codependentie beschrijft een patroon waarin je jouw eigen behoeften, grenzen en gevoelens stelselmatig opzij zet ten gunste van iemand anders. Dat kan een partner zijn, maar net zo goed een ouder, kind, vriend of collega.

Het patroon draait vaak om een sterke behoefte om nodig te zijn, gecombineerd met moeite om nee te zeggen of hulp te weigeren, zelfs wanneer dat ten koste gaat van je eigen welzijn. Diegene die dit patroon herkent, voelt zich vaak verantwoordelijk voor het geluk of gedrag van de ander, ook al ligt dat objectief gezien niet in de macht van diegene.

Hoe codependentie zich bij jezelf kan uiten

Codependentie ziet er niet bij iedereen hetzelfde uit, maar een aantal patronen komt vaak terug.

Grenzen stellen voelt bijna onmogelijk

Nee zeggen kan voelen als het risico lopen op afwijzing of conflict, waardoor je sneller toegeeft dan je eigenlijk zou willen. Op termijn kan dat leiden tot opgebouwde frustratie die je liever niet uitspreekt.

Je eigenwaarde hangt sterk af van de ander

Wanneer het goed gaat met de ander, voel jij je vaak ook goed; wanneer het slecht gaat, trek jij je dat sterk aan. Dat kan ertoe leiden dat je stemming grotendeels wordt bepaald door de dag van iemand anders.

Je voelt een sterke drang om te "redden"

Problemen van de ander oplossen kan voelen als iets wat je bijna niet kunt laten, zelfs wanneer daar niet om gevraagd wordt. Dat gedrag komt vaak voort uit goede bedoelingen, maar kan de ander ook minder ruimte geven om iets zelf te leren oplossen.

Let op: codependentie staat niet als aparte aandoening vermeld in de DSM-5, de classificatielijst voor psychische aandoeningen. Het wordt in plaats daarvan gezien als een herkenbaar relatiepatroon, dat door verschillende factoren kan ontstaan, waaronder de manier waarop iemand vroeger heeft geleerd om aan liefde of aandacht te komen.

Hoe codependentie relaties op de lange termijn kan beïnvloeden

Op de korte termijn kan codependent gedrag een relatie soepel laten verlopen, omdat conflicten worden vermeden en de ander zich gesteund voelt. Op de langere termijn kan het patroon echter uitputtend worden, en kan het gevoel ontstaan dat de relatie niet wederkerig is.

Ook kan het je moeilijker maken om andere relaties op te bouwen, omdat er simpelweg weinig ruimte en energie overblijft voor iets anders dan de ene band waar zoveel van afhangt.

Wat je zelf kunt doen bij codependentie

Oefen met kleine grenzen

In plaats van meteen een grote grens te trekken, kan het helpen om te starten met iets kleins, zoals een avond voor jezelf inplannen zonder dat daar schuldgevoel bij hoort.

Onderzoek waar het patroon vandaan komt

Codependent gedrag ontstaat zelden zomaar. Het kan bijvoorbeeld te maken hebben met een jeugd waarin zorgen voor een ander de manier was om aandacht of liefde te krijgen.

Praat erover met iemand die niet direct betrokken is

Omdat codependentie zich vaak afspeelt binnen een specifieke relatie, kan het helpen om er met een neutrale buitenstaander over te praten, zoals een therapeut.

Hoe online therapie kan aansluiten bij codependentie

Online therapie kan een ruimte zijn om het patroon achter codependentie te onderzoeken, zonder dat de persoon waar het patroon zich rondom afspeelt in de kamer zit. Samen met een ervaren en gekwalificeerde therapeut kun je bekijken waar de behoefte om te "redden" vandaan komt en hoe je stap voor stap meer ruimte voor jezelf kunt maken.

Wat online therapie via BetterHelp inhoudt

Over een relatiepatroon zoals codependentie praten voelt voor veel mensen makkelijker buiten de relatie zelf om. Online therapie via BetterHelp kan daarvoor een toegankelijke vorm zijn:

• Bericht je therapeut ook tussen de sessies
• 1 live sessie per week
• Wisselen van therapeut wanneer je maar wilt
• Pauzeer of annuleer je abonnement op elk moment

De kosten van online therapie via BetterHelp variëren van €45 tot €80 per week en is gebaseerd op je locatie, persoonlijke voorkeuren en de beschikbaarheid van therapeuten. Je kunt ten alle tijden je abonnement pauzeren of opzeggen.

Waarom onderzoek naar codependentie zelf nog schaars is

Onderzoek dat zich specifiek richt op codependentie en online therapie bestaat vooralsnog nauwelijks. Er is wel kwalitatief onderzoek naar codependentie als ervaring: een interpretatieve fenomenologische analyse van Bacon, McKay, Reynolds & McIntyre, gepubliceerd in het International Journal of Mental Health and Addiction (2020), beschrijft hoe mensen die zichzelf in codependentie herkennen dit vaak ervaren als een herkenbaar patroon dat samenhangt met de manier waarop ze als kind aandacht of nabijheid leerden krijgen. Breder onderzoek naar de effectiviteit van online therapie geeft daarnaast een indicatie: een meta-analyse van Carlbring en collega's, gepubliceerd in Cognitive Behaviour Therapy (2018) en gebaseerd op 20 onderzoeken met in totaal meer dan 1.400 deelnemers, vond dat begeleide online cognitieve gedragstherapie en therapie op locatie doorgaans vergelijkbare resultaten opleverden. Dat zegt niets specifieks over relatiepatronen zoals codependentie, maar het suggereert wel dat de onlinevorm voor veel mensen een haalbare optie kan zijn om een patroon als dit te verkennen.

Hoe het traject van online therapie bij BetterHelp eruitziet, staat op de pagina over online therapie.