Gezichtskenmerken psychopaat: herken wanneer psychopaten liegen

Heb je ooit een masker gezien tijdens een theaterstuk? Het is fascinerend hoe zo’n masker emoties kan verbergen, terwijl het tegelijkertijd een verhaal vertelt. Het lijkt alsof je naar een gezicht kijkt, maar wat je ziet is niet echt - het is zorgvuldig gecreëerd om iets anders uit te stralen. 

Zo werkt het ook met psychopaten. Hun gezichtsuitdrukkingen kunnen charmant, overtuigend en zelfs geruststellend lijken, maar achter de façade schuilt vaak een ander verhaal. Hoe kun je door dat ‘masker’ heen kijken? Zijn er subtiele tekenen in hun gezichtsuitdrukkingen die verraden wanneer ze liegen of manipuleren?

Psychopathische persoonlijkheidsstoornis en uiterlijke kenmerken van een psychopaat

Wat is psychopathie

Psychopathie wordt gekenmerkt door een combinatie van emotionele, interpersoonlijke en gedragsmatige eigenschappen, zoals een beperkte empathie, gebrek aan emoties, gebrek aan schuldgevoel en impulsiviteit. Niet alle individuen met psychopathische trekken vertonen antisociaal gedrag.

De DSM-5 erkent psychopathie niet als een formele diagnose; de kenmerken vallen doorgaans onder de antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASPD). Het betreft eerder een cluster van eigenschappen dan een op zichzelf staande diagnose. De oorzaken voor deze stoornis hebben zowel een genetische oorzaak als een wortel in omgevingsfactoren, waarbij een inconsequente opvoeding een grote rol kan spelen in de ontwikkeling van psychopathische trekken.

Psychopathie is een spectrumstoornis die kan variëren van mild tot ernstig. Ongeveer 1% van de bevolking heeft psychiatrische eigenschappen die gelinkt kunnen worden aan psychopathie.

Is een narcist een psychopaat

Narcisme en psychopathie zijn beide persoonlijkheidsstoornissen die op het eerste gezicht veel met elkaar gemeen hebben, een charismatische uitstraling en de neiging tot manipulatief gedrag. Toch zijn er belangrijke verschillen. 

Mensen met narcistische trekken zoeken vaak aandacht en waardering van anderen, terwijl individuen met psychopathische trekken eerder antisociaal of impulsief gedrag kunnen vertonen.

Bij narcisme staat het verlangen naar bewondering en bevestiging van anderen centraal, terwijl psychopathische kenmerken eerder worden gekenmerkt door een gebrek aan schuldgevoel of berouw.

Een psychopaat vertoont vaak manipulatief gedrag, een sterke focus op macht en de neiging om anderen uit te buiten. Daarnaast kan er sprake zijn van een verminderd gevoel van angst en verhoogde roekeloosheid, eigenschappen die doorgaans minder uitgesproken zijn bij een narcistische persoonlijkheid.

Kenmerken van een psychopaat

Psychopathische trekken kunnen variëren, kenmerken die in onderzoek vaak genoemd worden zijn: 

- seksuele losbandigheid
- antisociaal gedrag
- gebrek aan emotionele diepgang
- parasitaire levensstijl
- losse seksuele relaties
- crimineel gedrag
- onverantwoordelijk gedrag
- overschrijden van sociale normen
- geen empathie
- pathologisch liegen
- problematisch gedrag
- agressief gedrag
- gebrek aan angst
- oppervlakkige charme
- mensen bedriegen, uitbuiten en bedreigen
- manipuleren

Uiterlijke kenmerken van een psychopaat

Gezichtskenmerken wetenschappelijk bestuderen

Het bestuderen van gezichtskenmerken behoort tot de wetenschappelijke onderwerpen binnen de interdisciplinaire wetenschap, waarbij AI, psychologie en neurowetenschappen een cruciale rol spelen. Er wordt gebruikgemaakt van eye-tracking, artificiële intelligentie, morfometrische analyses.

Een Amerikaanse studie suggereert dat bepaalde gezichtskenmerken in verband kunnen worden gebracht met persoonlijkheidstrekken, maar er is geen wetenschappelijk bewijs dat psychopathie betrouwbaar kan worden vastgesteld op basis van uiterlijke kenmerken. De studie houdt hierbij rekening met de stand en vorm van de ogen en mond. Meer dan de helft van de eerste indruk wordt bepaald door gezichtskenmerken.

Onze eerste indruk is ook beïnvloed door andere factoren zoals cultuur, betrouwbaarheid en aantrekkelijkheid.

Daarnaast treedt er een halo-effect op, wat betekent dat we aantrekkelijke mensen minder snel als psychopaat aanduiden dan minder aantrekkelijke mensen.

Gezichtskenmerken

Als we spreken over gezichtskenmerken, denken we aan de vorm en stand van de ogen, kaaklijn, mond en neus. Gezichtskenmerken bevatten statische morfologische trekken in combinatie met dynamische veranderingen in expressie.

Mensen hebben het gevoel dat ze op basis van gezichtskenmerken kunnen inschatten of iemand betrouwbaar, dominant, lief, avontuurlijk, gezond, impulsief of psychopatisch is. Zo gaan we mensen met een symmetrisch gezicht vaak beter inschatten dan mensen met een asymmetrisch gezicht.

Gezichtsuitdrukkingen 

De uitdrukking op het gelaat is essentieel voor het interpreteren van de non-verbale communicatie, emoties en intenties zijn af te lezen via iemands gezichtsuitdrukkingen.

Volgens de theorie van universele emoties van Paul Ekman zijn er zes basisemoties: woede, angst, afkeer, geluk, verdriet en verrassing. Deze zijn volgens Ekman aangeboren en instinctief, dus kun je ze makkelijk aflezen en  moeilijk verbergen. Toch suggereren recente neurocognitieve modellen dat gezichtsuitdrukkingen ook worden beïnvloed door de context, cultuur en verwachtingen.

Via MRI-scans werd er onderzoek gedaan naar de expressie van emoties, deze verwerking vindt plaats in de superieure temporale sulcus en de amygdala en daar stelt men dat de perceptie wordt beïnvloed door empathie en sociaal-cognitieve vaardigheden.

Belang van context bij gezichtstudies

Sommige onderzoeken suggereren dat bepaalde gezichtskenmerken geassocieerd kunnen worden met dominantie of impulsiviteit, maar er is geen betrouwbaar criterium om psychopathie te herkennen aan uiterlijke kenmerken.
Maar de context van deze kenmerken en uitdrukkingen kunnen zorgen voor misinterpretaties. Volgens sociale cognitieve neurowetenschappen speelt de prefrontale cortex een rol bij de interpretatie van de context en emotieverwerking. Cultuur en sociale intenties hebben ook een invloed, dus moeten we steeds een interdisciplinaire aanpak hebben bij gezichtstudies.

Case studies: bekende psychopaten en hun uiterlijke kenmerken van psychopathie

Ted Bundy (1946-1989) een charismatische moordenaar

• Charismatisch uiterlijk
• symmetrisch gezicht
• Sterke kaaklijn
• Dikke donkere wenkbrauwen

Deze persoon kon vertrouwen wekken bij zijn slachtoffers door zijn perfecte eerste indruk en charismatisch uiterlijk. 

Jeffrey Dahmer (1960-1994), een sullige kannibaal

• Onopvallend uiterlijk 
• Verlegen uiterlijk
• Nerdy
• Lege blik

Deze persoon was erg onopvallend, hij kwam onhandig over door zijn sullige uiterlijk.

Charles Manson (1934-2017) een sekteleider met hypnotiserende blik

• Intense blik
• Priemende ogen
• Wilde baard
• Uitgesproken gezichtsuitdrukking

Charles had een combinatie van een aantrekkelijke charismatische blik en een priemende angstaanjagende blik om mensen te manipuleren.

Belle Gunness (1859-1908) – De “Black Widow”

• Moederlijk uiterlijk
• Geen opvallende expressies
• Saai uiterlijk 
• Geen intense, lege of gespannen blikken

Belle kon door haar rustige en betrouwbare uiterlijk tientallen mannen manipuleren, bedreigen en vermoorden.

Kritiek op gezichtsherkenning van een psyschopaat bij psychopathie

Zoals we zien aan bovenstaande case studies “bekende psychopaten en hun uiterlijke kenmerken” hebben deze psychopaten allemaal verschillende gezichtskenmerken. Enkele gaven net een gevoel van vertrouwen en een charismatische blik.

Gezichtsherkenning bij psychopathie heeft de laatste jaren dan ook veel kritiek gekregen uit ethische en wetenschappelijke hoek. Men wijst op het gevaar van stereotypering, het gebrek aan context en culturele achtergrond, misinterpretaties en discriminatie. 

Belang van een gehele persoonijkeheidsbeoordeling

De beoordeling van een persoonlijkheid gebeurt op basis van verschillende factoren, zoals emotie, gedrag en cognitie. Daardoor kan men stellen dat psychopathie niet op basis van uiterlijke kenmerken kan worden bepaald.

Online therapie om een gezicht te herkennen van een psychopaat

Online therapie kan nuttig zijn voor gedragsmodificatie en zelfregulatie bij psychopathie. Door de afwezigheid van schuldgevoel bij een psychopathische stoornis en een gebrek aan empathie, is psychopathie moeilijk te behandelen. Toch kunnen cognitieve gedragstherapie en emotieregulatietraining goede resultaten opleveren.